Cuộc gọi mời cập nhật số định danh thay mã số thuế: kịch bản lừa và cách kiểm

Nếu có người gọi điện tự xưng là cán bộ thuế, nói rằng “mã số thuế của anh chị sắp bị khoá vì chưa cập nhật số định danh”, rồi đề nghị cài ứng dụng, chụp căn cước hoặc đọc mã xác thực gửi về điện thoại — hãy dừng cuộc gọi. Việc dùng số định danh cá nhân thay mã số thuế từ ngày 1/7/2025 là quy định chung, người dân không cần ai gọi điện hướng dẫn để được áp dụng, và không có thủ tục nào đòi đọc mã xác thực qua điện thoại.

Kịch bản dưới đây là mô tả tổng hợp từ dạng lừa đảo mạo danh cơ quan nhà nước quen thuộc, không phải một vụ việc cụ thể. Điểm chung của chúng là mượn một thay đổi có thật để tạo cảm giác cấp bách. Hiểu thay đổi thật diễn ra thế nào là cách phòng tốt nhất.

Thay đổi thật: số định danh dùng thay mã số thuế

Từ ngày 1/7/2025, số định danh cá nhân được dùng thay cho mã số thuế cá nhân. Với người đi làm, người có thu nhập, điều này có nghĩa:

• Công ty, nơi trả thu nhập dùng số định danh để khai thuế cho người lao động.
• Người đã có mã số thuế từ trước: mã cũ được liên kết với số định danh; cơ quan thuế đối chiếu với cơ sở dữ liệu dân cư.
• Người chưa từng có mã số thuế: dùng luôn số định danh, không phải xin cấp mã mới.

Trường hợp thông tin giữa hồ sơ thuế cũ và cơ sở dữ liệu dân cư lệch nhau (sai tên, sai ngày sinh), người nộp thuế có thể phải cập nhật. Nhưng việc này do người dân chủ động làm qua kênh chính thức — ứng dụng thuế, tài khoản thuế điện tử, hoặc đến cơ quan thuế — không phải qua một cuộc gọi bất ngờ.

Kịch bản thường gặp, từng bước

1. Mở đầu bằng thông tin đúng. Người gọi đọc đúng họ tên, số điện thoại, đôi khi cả nơi làm việc. Những thông tin này có thể đã bị lộ từ nhiều nguồn, không chứng minh người gọi là cán bộ.
2. Tạo áp lực thời gian. “Hạn cuối cập nhật là hôm nay”, “sau 17 giờ hệ thống sẽ khoá mã”, “sẽ bị phạt nếu không cập nhật”.
3. Đề nghị hỗ trợ tận nơi. Gửi đường dẫn tải “ứng dụng thuế phiên bản mới”, hoặc kết bạn qua ứng dụng nhắn tin để “gửi hướng dẫn”.
4. Thu thập dữ liệu. Yêu cầu chụp hai mặt căn cước, quay video khuôn mặt, nhập số tài khoản ngân hàng “để nhận hoàn thuế nếu có”.
5. Chiếm quyền. Yêu cầu đọc mã xác thực vừa gửi về điện thoại, hoặc để ứng dụng lạ được quyền điều khiển máy — lúc này tài khoản ngân hàng, ví điện tử có thể bị rút tiền.

Mỗi bước riêng lẻ nghe có vẻ hợp lý. Nhìn cả chuỗi mới thấy mục đích thật: lấy quyền truy cập tài khoản tài chính.

Năm câu cán bộ thuế thật không nói qua điện thoại

• “Anh chị đọc giúp mã xác thực vừa nhận.” Mã xác thực chỉ dành cho chủ tài khoản, không ai khác cần biết.
• “Cài ứng dụng theo đường dẫn này.” Ứng dụng thuế chính thức tải từ kho ứng dụng của điện thoại, người dùng tự tìm, không qua đường dẫn gửi riêng.
• “Chụp căn cước gửi qua ứng dụng nhắn tin.” Cơ quan thuế không tiếp nhận hồ sơ qua ứng dụng nhắn tin cá nhân.
• “Chuyển một khoản phí để kích hoạt.” Việc dùng số định danh thay mã số thuế không có phí.
• “Không được nói với người nhà, sẽ ảnh hưởng hồ sơ.” Không có quy trình hành chính nào cấm người dân hỏi ý kiến gia đình.

Chỉ cần nghe một trong năm câu trên, có thể kết luận cuộc gọi không phải từ cơ quan thuế và dừng lại.

Những biến thể của cùng một kịch bản

Cùng cái cớ “cập nhật số định danh”, kẻ gian có thể đổi cách tiếp cận:

• Tin nhắn thay cho cuộc gọi. Nội dung báo “thông tin thuế chưa đồng bộ”, kèm đường dẫn tới trang có giao diện giống cổng của cơ quan thuế, yêu cầu nhập số định danh, mật khẩu, số thẻ ngân hàng.
• Trang mạng xã hội giả. Trang mang tên, biểu tượng giống cơ quan thuế địa phương, đăng bài “hỗ trợ cập nhật miễn phí, nhắn tin để được hướng dẫn”, rồi dẫn dắt sang cài ứng dụng.
• Cuộc gọi video. Người gọi mặc đồng phục, ngồi trước phông giống phòng làm việc, cho xem “giấy tờ” trên màn hình để lấy lòng tin.
• Nhắm vào người mới nghỉ hưu, người làm tự do. Nhóm này ít có phòng nhân sự để hỏi lại, nên dễ tin hơn.

Hình thức khác nhau, yêu cầu cuối cùng vẫn là một trong ba thứ: cài ứng dụng lạ, đưa mã xác thực, chuyển tiền. Nhận ra ba yêu cầu đó là đủ để dừng lại, dù kẻ gian đổi cách tiếp cận thế nào.

Đang nghe máy thì làm gì

1. Không tranh luận, không xác nhận thông tin. Chỉ cần nói ngắn là sẽ tự kiểm tra trên ứng dụng thuế hoặc tự đến cơ quan thuế, rồi dập máy. Không đọc lại số căn cước, ngày sinh để “đối chiếu”.
2. Không bấm đường dẫn được gửi sau cuộc gọi, kể cả khi tin nhắn hiển thị tên giống cơ quan nhà nước.
3. Ghi lại số gọi đến, giờ gọi, nội dung chính để báo cho nhà mạng hoặc cơ quan chức năng nếu cần.
4. Tự tìm số của cơ quan thuế quản lý qua trang thông tin chính thức và gọi lại nếu muốn hỏi. Không gọi lại số vừa gọi đến.

Với cha mẹ lớn tuổi, cách phòng hữu hiệu nhất là thống nhất trước một câu: “Ai gọi về thuế, ngân hàng, công an mà đòi làm gì trên điện thoại thì dập máy, gọi con.”

Lỡ làm theo rồi: việc trong giờ đầu

Nếu đã cài ứng dụng lạ, đã đọc mã xác thực hoặc đã gửi ảnh căn cước:

1. Ngắt mạng điện thoại (tắt dữ liệu di động và mạng không dây) để ứng dụng lạ không tiếp tục gửi dữ liệu.
2. Gọi tổng đài ngân hàng từ một máy khác để khoá tạm tài khoản, thẻ, ví điện tử liên kết.
3. Gỡ ứng dụng lạ; nếu không gỡ được, mang máy đến nơi sửa chữa đáng tin cậy để khôi phục cài đặt.
4. Đổi mật khẩu tài khoản thuế điện tử, thư điện tử, ngân hàng từ một thiết bị sạch.
5. Trình báo với cơ quan công an nơi cư trú, mang theo số điện thoại, nội dung tin nhắn, lịch sử giao dịch.

Ảnh căn cước đã gửi đi không lấy lại được. Cần theo dõi các khoản vay, thuê bao, tài khoản mở mới bằng tên mình trong thời gian sau đó, và báo ngay khi thấy giao dịch lạ.

Doanh nghiệp nhắc người lao động thế nào

Người lao động thường hỏi phòng nhân sự trước khi hỏi ai khác. Doanh nghiệp có thể giảm rủi ro cho nhân viên bằng mấy việc đơn giản:

1. Gửi thông báo nội bộ ngắn: công ty đã khai thuế cho nhân viên bằng số định danh, nhân viên không cần làm gì thêm trừ khi thấy thông tin sai.
2. Chỉ định một đầu mối trong phòng nhân sự, kế toán để nhân viên hỏi khi nhận cuộc gọi, tin nhắn đáng ngờ.
3. Nhắc rằng công ty không bao giờ yêu cầu nhân viên đọc mã xác thực, cài ứng dụng qua đường dẫn hay chuyển tiền để “cập nhật thuế”.
4. Khi mùa quyết toán tới, nhắc lại lần nữa — đó là lúc các cuộc gọi mạo danh về hoàn thuế thường tăng lên.

Tự kiểm tra thông tin thuế mà không cần ai hỗ trợ

• Trang tra cứu thông tin người nộp thuế của cơ quan thuế: nhập số định danh để xem đã được ghi nhận là mã số thuế chưa, thông tin có khớp không.
• Ứng dụng thuế trên điện thoại, tải từ kho ứng dụng chính thức, đăng nhập bằng tài khoản của chính mình: xem thông tin đăng ký, thu nhập đã được khai.
• Tài khoản thuế điện tử cá nhân trên máy tính.
• Bộ phận nhân sự của công ty: hỏi xem công ty đang khai thuế cho mình bằng số nào.
• Cơ quan thuế quản lý: đến trực tiếp hoặc gọi số điện thoại tự tra được, nếu thấy thông tin sai cần sửa.

Một nguyên tắc dễ nhớ: mình tìm đến cơ quan thuế thì yên tâm; cơ quan thuế “tìm đến” mình qua điện thoại kèm yêu cầu làm gì đó trên máy thì phải nghi. Các dạng lừa khác liên quan tới thuế được tổng hợp ở bài cuộc gọi mạo danh cán bộ thuế đòi cài ứng dụng.