Khi bán hàng qua phát trực tiếp trên mạng xã hội mà nền tảng không thu tiền thay (khách chốt đơn qua bình luận, trả bằng chuyển khoản hoặc thu hộ khi nhận hàng), thì không có ai khấu trừ thuế thay chủ hàng: chủ hàng tự đăng ký, khai và nộp thuế trên toàn bộ doanh thu. Nếu người dẫn là người khác được trả hoa hồng hoặc thù lao, khoản đó là thu nhập của người dẫn, và bên trả có thể phải khấu trừ tại nguồn theo quy định.
Trường hợp bán qua tính năng cửa hàng của nền tảng có chức năng thanh toán thì khác: nền tảng thu tiền, và có trách nhiệm khấu trừ, nộp thay theo quy định như các sàn thương mại điện tử. Bài này tập trung vào trường hợp phổ biến hơn với người bán nhỏ — chốt ngoài, thu tiền ngoài.
Ba vai trong một buổi phát trực tiếp
| Vai | Nhận tiền gì | Nghĩa vụ chính |
|---|---|---|
| Chủ hàng | Tiền bán hàng từ khách | Khai doanh thu bán hàng; nếu trả hoa hồng cho người dẫn là cá nhân thì xem nghĩa vụ khấu trừ |
| Người dẫn (nếu không phải chủ hàng) | Hoa hồng theo đơn, thù lao theo buổi | Thu nhập của cá nhân, khai theo loại thu nhập tương ứng |
| Nền tảng mạng xã hội | Phí quảng cáo, phí dịch vụ (nếu có) | Khấu trừ thay chỉ khi nền tảng tham gia thu tiền bán hàng |
Nhiều trường hợp chủ hàng tự dẫn, nên chỉ có hai vai. Nhưng khi thuê người dẫn nổi tiếng, hoặc nhiều người bán chung một buổi, việc tách vai ngay từ đầu giúp tránh cả việc khai sót lẫn khai trùng.
Chủ hàng: doanh thu là mọi đơn đã giao
Doanh thu của chủ hàng là tổng giá trị các đơn đã giao thành công, không phụ thuộc khách trả bằng cách nào. Với phát trực tiếp, đơn đến từ bình luận, tin nhắn, cuộc gọi, nên việc ghi chép phải chủ động:
- Sau mỗi buổi, xuất danh sách đơn đã chốt: mã đơn, tên khách (hoặc tên hiển thị), mặt hàng, số lượng, giá, cách thanh toán.
- Khi giao, đánh dấu đơn thành công, đơn hoàn, đơn khách không nhận.
- Cuối tuần, cộng doanh thu các đơn thành công; đối chiếu với tiền chuyển khoản và bảng đối soát tiền thu hộ.
Đơn chốt trong buổi nhưng khách đổi ý trước khi giao, hoặc đổi mẫu, đổi size, cũng cần ghi lại ngay trong sổ để số đơn thành công cuối cùng khớp với tiền về. Một buổi phát trực tiếp đông đơn có thể chốt vài trăm đơn trong vài giờ. Để sổ chốt đơn trên giấy nháp hoặc trong trí nhớ là cách nhanh nhất để sót doanh thu và không giải thích được tiền về.
Người dẫn nhận hoa hồng: thu nhập của ai, ai khấu trừ
Khi chủ hàng thuê một người khác dẫn phát trực tiếp và trả hoa hồng theo đơn hoặc thù lao theo buổi:
- Nếu chủ hàng là tổ chức (doanh nghiệp) trả cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dưới 3 tháng, khoản trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên thuộc diện khấu trừ 10% trước khi trả.
- Nếu chủ hàng là hộ, cá nhân kinh doanh, nghĩa vụ khấu trừ đối với khoản trả cho người dẫn theo quy định áp dụng cho hộ, cá nhân kinh doanh; nên hỏi thuế cơ sở để làm đúng.
- Người dẫn nhận thù lao từ nhiều chủ hàng: tổng thu nhập trong năm là căn cứ để quyết toán hoặc khai theo loại thu nhập. Người dẫn hoạt động đều đặn, có tổ chức riêng có thể được xác định là kinh doanh dịch vụ, cách khai khác với thu nhập vãng lai.
Việc xác định khoản trả cho người dẫn là tiền công hay doanh thu kinh doanh dịch vụ phụ thuộc bản chất quan hệ và văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành (Nghị định 253/2026/NĐ-CP, Thông tư 87/2026/TT-BTC). Dù xác định thế nào, hợp đồng hoặc thoả thuận bằng văn bản ghi rõ cách tính hoa hồng là giấy tờ nên có.
Ví dụ giả định: một tháng của một cửa hàng túi xách
Giả sử một hộ kinh doanh túi xách phát trực tiếp ba buổi mỗi tuần. Trong tháng:
- Chốt 420 đơn, giao thành công 390 đơn, tổng giá trị 156 triệu đồng.
- 30 đơn hoàn hoặc khách không nhận: không tính doanh thu.
- Khách chuyển khoản trước 60% giá trị đơn thành công, còn lại thu hộ khi giao.
- Thuê một người dẫn cho hai buổi mỗi tuần, trả hoa hồng 5% trên đơn thành công của các buổi đó.
Doanh thu hộ khai cho tháng là 156 triệu đồng (cộng dồn theo kỳ khai tháng hoặc quý). Tiền hoa hồng trả cho người dẫn là chi phí của hộ, không làm giảm doanh thu tính thuế nếu hộ nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Khoản hoa hồng là thu nhập của người dẫn; nghĩa vụ khấu trừ khi trả xem theo quy định áp dụng cho hộ kinh doanh. Hộ giữ bảng tính hoa hồng từng buổi, chứng từ chuyển tiền cho người dẫn.
Quà tặng ảo, tiền ủng hộ trong buổi phát
Ngoài tiền bán hàng, người phát trực tiếp có thể nhận quà tặng ảo hoặc tiền ủng hộ từ người xem, được nền tảng quy đổi và chi trả. Đây là một loại thu nhập khác với tiền bán hàng:
- Không cộng lẫn vào doanh thu bán hàng trong sổ; ghi riêng một dòng.
- Nếu nền tảng chi trả là tổ chức nước ngoài, việc khấu trừ tại nguồn có thể không diễn ra; người nhận tự khai theo quy định.
- Giữ lịch sử quy đổi, chi trả từ nền tảng làm chứng từ.
Nghĩa vụ với thu nhập từ nền tảng nước ngoài được phân tích ở bài người sáng tạo nội dung nhận tiền từ nền tảng nước ngoài.
Chuẩn bị trước khi bật máy
Ba thứ nên có sẵn trước mỗi buổi phát, để phần thuế không phải “dựng lại” sau:
- Mẫu chốt đơn cố định: một bảng tính hoặc công cụ quản lý đơn, mỗi đơn một dòng, có cột mã đơn, cách thanh toán, trạng thái giao. Người phụ chốt đơn ghi ngay trong buổi, không ghi bù sau.
- Một tài khoản nhận tiền duy nhất hiển thị trong buổi phát, đứng tên chủ hàng và chỉ dùng cho bán hàng. Không đọc số tài khoản của người dẫn hay người thân.
- Thoả thuận với người dẫn bằng văn bản: cách tính hoa hồng, kỳ thanh toán, việc khấu trừ thuế nếu có.
Với cửa hàng phát trực tiếp nhiều buổi một tuần, ba thứ này biến mỗi buổi thành một “phiên bán hàng” có sổ sách riêng — dễ đối chiếu, dễ giải thích, và không phụ thuộc vào việc buổi phát còn lưu trên nền tảng hay không.
Những cách làm dễ dẫn tới truy thu
- Chỉ khai phần tiền thu hộ (vì có bảng đối soát) mà bỏ phần chuyển khoản trực tiếp. Cả hai đều là doanh thu.
- Cho khách chuyển vào tài khoản của người thân, người dẫn rồi “chuyển lại sau”. Dòng tiền đi vòng vừa khó giải thích, vừa kéo người khác vào nghĩa vụ không phải của họ.
- Xoá buổi phát, xoá bình luận sau khi bán mà không lưu danh sách đơn. Không còn gì để chứng minh doanh thu thật, kể cả khi khai đúng.
- Coi hoa hồng trả người dẫn là “chia doanh thu” để khai giảm doanh thu. Hoa hồng là chi phí; doanh thu vẫn là giá bán cho khách.
- Nghĩ “chưa đăng ký kinh doanh thì chưa phải khai”. Nghĩa vụ thuế phát sinh từ hoạt động bán hàng có doanh thu, không từ tờ giấy đăng ký.
Tự kiểm tra ở đâu
- Công cụ quản lý đơn hoặc bảng tính chốt đơn của chính mình: danh sách đơn theo buổi, trạng thái giao.
- Sao kê tài khoản bán hàng và bảng đối soát tiền thu hộ của đơn vị vận chuyển.
- Trang quản lý của nền tảng: lịch sử quy đổi quà tặng, chi trả, phí quảng cáo.
- Ứng dụng thuế hoặc tài khoản thuế điện tử: thông tin đăng ký, kỳ khai, doanh thu đã khai; người dẫn xem thu nhập đã được các chủ hàng khai và khấu trừ.
- Thuế cơ sở quản lý: hỏi cách khai khi vừa bán qua sàn, vừa bán qua phát trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Bán qua phát trực tiếp mà chưa đăng ký hộ kinh doanh có phải nộp thuế không?
Nghĩa vụ thuế phát sinh từ doanh thu bán hàng. Cá nhân bán hàng có doanh thu vượt ngưỡng không chịu thuế vẫn phải khai và nộp; việc có nên đăng ký hộ kinh doanh là câu hỏi riêng, tuỳ quy mô và tính thường xuyên.
Nền tảng mạng xã hội có khấu trừ thuế thay người bán không?
Chỉ khi nền tảng tham gia thu tiền bán hàng qua chức năng thanh toán của mình. Đơn chốt qua bình luận, tiền chuyển khoản trực tiếp hoặc thu hộ qua đơn vị vận chuyển thì nền tảng không khấu trừ.
Người dẫn nhận hoa hồng dưới 2 triệu mỗi lần có phải khai không?
Khoản dưới 2 triệu đồng/lần không bị khấu trừ tại nguồn, nhưng vẫn là thu nhập. Người dẫn tổng hợp thu nhập trong năm và khai, quyết toán theo loại thu nhập tương ứng.
Đơn khách không nhận có tính doanh thu không?
Không. Doanh thu tính trên đơn đã giao thành công. Giữ bảng đối soát của đơn vị vận chuyển thể hiện đơn hoàn để giải thích chênh lệch giữa số đơn chốt và số đơn tính doanh thu.
Quà tặng ảo có tính chung với doanh thu bán hàng không?
Nên ghi riêng. Quà tặng ảo, tiền ủng hộ là thu nhập từ nền tảng, khác với tiền bán hàng hoá; cách khai theo loại thu nhập và theo việc nền tảng chi trả có khấu trừ hay không.
Buổi phát bị nền tảng xoá thì còn chứng minh doanh thu thế nào?
Bằng danh sách đơn đã lưu riêng, sao kê tài khoản và bảng đối soát tiền thu hộ. Vì vậy không nên dựa vào bản ghi buổi phát trên nền tảng làm chứng từ duy nhất.
Hai người cùng bán chung một buổi thì doanh thu tính cho ai?
Doanh thu thuộc về người bán hàng hoá, tức chủ của từng đơn. Nên tách danh sách đơn theo chủ hàng ngay trong buổi và mỗi người nhận tiền vào tài khoản của mình.
