Công nhân làm thêm giờ, ca đêm: phần tiền nào không tính thuế và giảm trừ mới giúp gì

Tiền làm thêm giờ và làm đêm không được miễn thuế toàn bộ. Phần được miễn là phần tiền trả cao hơn so với tiền lương của cùng số giờ làm trong giờ, ban ngày. Phần tương đương giờ thường vẫn cộng vào thu nhập chịu thuế như lương bình thường. Nguyên tắc này có từ lâu trong hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân (Thông tư 111/2013/TT-BTC và các văn bản sau đó).

Với phần lớn công nhân, câu chuyện năm 2026 còn đơn giản hơn: giảm trừ cho bản thân đã lên 15,5 triệu đồng/tháng, mỗi người phụ thuộc 6,2 triệu đồng/tháng (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15). Cộng thêm phần làm thêm giờ được miễn, nhiều người sẽ không phải nộp thuế cả năm. Cái cần để ý là những tháng tăng ca dồn dập cuối năm có thể bị trừ thuế tạm, và cách lấy lại khoản đó.

Phần nào được miễn: ví dụ một giờ làm thêm

Giả sử lương theo giờ làm việc bình thường là 40.000 đồng, doanh nghiệp trả làm thêm ngày thường bằng 150% lương giờ (mức cụ thể theo pháp luật lao động và thoả thuận của doanh nghiệp).

Nếu tháng đó làm thêm 40 giờ, tổng tiền làm thêm là 2,4 triệu đồng, trong đó 800.000 đồng được miễn, 1,6 triệu đồng cộng vào thu nhập chịu thuế. Làm đêm cũng theo cách này: phần phụ trội so với làm ban ngày được miễn. Làm thêm vào ngày nghỉ, ngày lễ thường có hệ số cao hơn, nên phần miễn cũng lớn hơn.

Những khoản dễ bị nhầm là tiền làm thêm

• Tiền chuyên cần, thưởng năng suất theo tháng: là thu nhập từ tiền lương, tính thuế bình thường, dù gắn với việc đi làm đủ ngày hay tăng ca.
• Phụ cấp ca đêm cố định không gắn với số giờ làm đêm thực tế: cách xử lý phụ thuộc quy chế lương; nếu thực chất là phần trả cao hơn cho giờ làm đêm và được ghi nhận theo giờ thì mới dễ chứng minh là phần miễn.
• Tiền ăn giữa ca: doanh nghiệp tổ chức bữa ăn hoặc chi tiền ăn trong mức quy định thì không tính vào thu nhập chịu thuế; phần vượt mức thì tính. Mức cụ thể tra theo văn bản hiện hành.
• Tiền xe, nhà ở do doanh nghiệp hỗ trợ: có khoản được loại trừ theo điều kiện, có khoản tính thuế; xem quy chế và hỏi bộ phận nhân sự.

Điểm chung: khoản nào được miễn hay không tính thuế thì phải có chứng từ tách riêng. Gộp hết vào một dòng “thu nhập khác” thì khi quyết toán rất khó chứng minh.

Doanh nghiệp phải làm gì để phần miễn được tính đúng

Việc tách phần miễn thuế do nơi trả lương làm. Theo quy định lâu nay, doanh nghiệp cần có bảng kê ghi rõ thời gian làm thêm, làm đêm, tiền lương trả thêm do làm thêm, làm đêm đã trả cho từng người. Nói gọn, phiếu lương và bảng lương nên có:

1. Số giờ làm thêm, làm đêm theo từng loại (ngày thường, ngày nghỉ, ngày lễ, ban đêm).
2. Tổng tiền làm thêm, làm đêm.
3. Phần tiền tương đương giờ thường và phần trả cao hơn — hoặc ít nhất đủ dữ liệu để tính ra.

Nếu phiếu lương chỉ có một dòng “tăng ca” không kèm số giờ, người lao động nên hỏi lại. Đây không phải thắc mắc vặt: nó quyết định mỗi tháng bị trừ thuế bao nhiêu.

Ngược lại, người lao động cũng không nên đề nghị doanh nghiệp “ghi bớt” lương giờ thường, dồn sang tiền tăng ca cho được miễn nhiều hơn. Số giờ làm thêm được đối chiếu với bảng chấm công và giới hạn làm thêm của pháp luật lao động; ghi không đúng thực tế thì khi kiểm tra, doanh nghiệp bị truy thu và người lao động bị tính lại thuế, cộng tiền chậm nộp. Phần miễn chỉ đúng khi giờ làm thêm là thật và được trả đúng hệ số.

Tháng tăng ca nhiều bị trừ thuế, cuối năm có được trả lại

Nơi trả lương khấu trừ thuế theo từng tháng. Tháng cao điểm (thường là quý IV, trước Tết) thu nhập vọt lên, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh vẫn còn thu nhập tính thuế, nên bị trừ một ít thuế. Nhưng thuế thu nhập cá nhân tính theo năm: cuối năm cộng cả 12 tháng, trừ giảm trừ của 12 tháng. Những tháng thấp điểm “bù” lại tháng cao điểm.

Ví dụ giả định: một công nhân độc thân có tổng thu nhập chịu thuế cả năm (đã bỏ phần làm thêm được miễn và bảo hiểm bắt buộc) khoảng 170 triệu đồng. Giảm trừ bản thân cả năm là 15,5 × 12 = 186 triệu đồng. Thu nhập tính thuế năm bằng 0, nên số thuế đã bị trừ trong vài tháng cao điểm là nộp thừa và được xử lý khi quyết toán.

Để lấy lại, có hai đường:

• Uỷ quyền quyết toán cho doanh nghiệp nếu cả năm chỉ làm ở một nơi (hoặc đáp ứng điều kiện uỷ quyền theo quy định hiện hành). Doanh nghiệp quyết toán và bù trừ phần nộp thừa. Giấy uỷ quyền thường được phát đầu năm; nộp đúng hạn công ty yêu cầu.
• Tự quyết toán trên ứng dụng thuế hoặc tài khoản thuế điện tử, đề nghị hoàn vào tài khoản ngân hàng đứng tên mình.

Người đổi xưởng giữa năm, làm thêm chỗ thứ hai

Công nhân chuyển từ xưởng này sang xưởng khác trong năm, hoặc ngoài giờ còn làm thêm cho một cơ sở khác, cần để ý hơn:

• Nơi làm thêm thứ hai trả tiền từ 2 triệu đồng/lần mà không ký hợp đồng lao động (hoặc hợp đồng dưới 3 tháng) sẽ khấu trừ 10%. Nếu thu nhập thấp và đủ điều kiện, có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành để không bị trừ.
• Xin chứng từ khấu trừ thuế ở nơi cũ trước khi nghỉ. Khi tự quyết toán, đây là giấy chứng minh số đã bị trừ.
• Có từ hai nơi trả lương trở lên thì thường phải tự quyết toán, không uỷ quyền trọn vẹn được — trừ các trường hợp quy định cho phép.

Việc nên làm trong tháng 11 và 12/2026

Hai tháng cuối năm thường là mùa tăng ca dày nhất. Đây cũng là lúc làm mấy việc nhỏ để mùa quyết toán đầu năm 2027 không phải chạy đi hỏi:

Không cần làm thêm những việc mà các nhóm mạng xã hội hay rao, như “đăng ký nhận hoàn thuế sớm” qua đường dẫn lạ hay nộp phí cho người nhận làm quyết toán hộ. Quyết toán thuế cá nhân làm được miễn phí trên ứng dụng của cơ quan thuế, và cơ quan thuế không nhắn tin kèm đường dẫn đòi cung cấp mật khẩu.

Tự kiểm tra ở đâu

Ba chỗ nên xem trước cuối năm:

1. Phiếu lương hằng tháng: có tách số giờ làm thêm, làm đêm; dòng thuế thu nhập cá nhân bị trừ tháng nào, bao nhiêu.
2. Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân (đăng nhập bằng số định danh): tra thông tin thu nhập và số thuế đã khấu trừ mà doanh nghiệp đã kê; đối chiếu với phiếu lương.
3. Bộ phận nhân sự hoặc công đoàn cơ sở: hỏi quy chế tính phần làm thêm được miễn và lịch phát giấy uỷ quyền quyết toán. Có vướng thì hỏi thuế cơ sở nơi doanh nghiệp đóng.