Người đi làm có thể đăng ký cha, mẹ là người phụ thuộc để được giảm trừ 6,2 triệu đồng mỗi tháng cho mỗi người khi tính thuế thu nhập cá nhân từ kỳ tính thuế 2026 (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15). Điều kiện cốt lõi: cha mẹ đã hết tuổi lao động (hoặc trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động do khuyết tật, bệnh tật theo quy định), thu nhập bình quân tháng không vượt mức quy định, và mỗi người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế.
Giấy tờ đã nhẹ hơn trước nhiều vì số định danh cá nhân và dữ liệu dân cư đã kết nối với cơ quan thuế. Cái khó còn lại nằm ở ba chỗ: xác định cha mẹ có thật sự “không có thu nhập đáng kể” hay không, anh chị em thống nhất ai đăng ký, và làm kịp trong năm. Với người phụ thuộc không phải là con, theo quy định lâu nay, việc đăng ký cần hoàn tất trong năm tính thuế thì mới được tính cho năm đó — nên đừng để sang mùa quyết toán.
Cha mẹ nào được tính là người phụ thuộc
Theo cách hiểu lâu nay, nhóm “cha mẹ” được đăng ký gồm cha mẹ đẻ, cha mẹ vợ hoặc cha mẹ chồng, cha dượng, mẹ kế, cha mẹ nuôi hợp pháp. Kèm theo là hai điều kiện:
| Điều kiện | Cách hiểu thực tế | Hay vướng ở đâu |
|---|---|---|
| Tuổi và khả năng lao động | Đã quá tuổi lao động theo quy định; hoặc trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động theo quy định | Tuổi nghỉ hưu đang tăng dần theo lộ trình, cha mẹ vừa ngoài sáu mươi chưa chắc đã “hết tuổi lao động” |
| Thu nhập | Thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt mức quy định | Lương hưu, tiền cho thuê đất, buôn bán nhỏ thường vẫn tính là thu nhập |
Mức thu nhập tối đa cụ thể được quy định trong văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân; từ 1/7/2026 bộ văn bản hướng dẫn mới gồm Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC. Trước khi đăng ký, tra mức đang áp dụng thay vì dựa vào con số nghe từ nhiều năm trước.
Ba câu hỏi về thu nhập của cha mẹ trước khi đăng ký
- Cha mẹ có lương hưu không? Lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả được miễn thuế, nhưng khi xét điều kiện người phụ thuộc, theo quy định lâu nay nó vẫn được tính vào thu nhập. Cha mẹ có lương hưu ở mức phổ biến của người làm công chức, công nhân nghỉ hưu thường không còn đủ điều kiện. Trợ cấp người có công, trợ cấp xã hội nhỏ thì cần tra riêng.
- Cha mẹ còn làm ruộng, nuôi trồng, buôn bán không? Tự làm nông nghiệp nuôi gia đình khác với việc có cửa hàng, có doanh thu đều. Nếu cha mẹ còn đứng tên hộ kinh doanh, nhiều khả năng khó đáp ứng điều kiện.
- Cha mẹ có cho thuê nhà, đất không? Tiền cho thuê là thu nhập. Chỉ một gian ki-ốt cho thuê cũng có thể làm vượt mức.
Nếu không chắc, đừng đăng ký “cho có”. Đăng ký sai thì khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu, người con bị loại phần giảm trừ, phải nộp bù thuế cộng tiền chậm nộp. Hỏi trước thuế cơ sở hoặc bộ phận nhân sự nơi làm việc sẽ rẻ hơn nhiều.
Anh chị em trong nhà: ai đăng ký
Mỗi người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho một người nộp thuế trong cùng một năm. Ba anh em cùng gửi tiền về nuôi mẹ thì cũng chỉ một người được đăng ký mẹ.
Cách chọn hợp lý: ưu tiên người đang thật sự phải nộp thuế và có thu nhập cao nhất, vì giảm trừ chỉ có ý nghĩa khi có thuế để giảm. Người có thu nhập đã dưới mức phải nộp nhờ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng thì đăng ký thêm người phụ thuộc cũng không đổi gì.
Ví dụ giả định: chị cả lương 35 triệu đồng/tháng, em trai lương 16 triệu đồng/tháng, sau bảo hiểm bắt buộc em trai gần như không còn thu nhập tính thuế. Đăng ký mẹ cho chị cả giúp thu nhập tính thuế của chị giảm 6,2 triệu đồng/tháng, tức 74,4 triệu đồng nếu tính đủ 12 tháng; đăng ký cho em trai thì gần như không có tác dụng.
Hai người cùng đăng ký một người phụ thuộc sẽ bị hệ thống phát hiện khi quyết toán. Thống nhất trong gia đình trước, ghi lại bằng tin nhắn để năm sau không ai quên.
Giấy tờ cần chuẩn bị
- Số định danh cá nhân của cha, mẹ (trên căn cước). Từ 1/7/2025 số này dùng thay mã số thuế, nên không phải xin mã số thuế riêng cho cha mẹ như trước.
- Giấy tờ chứng minh quan hệ: thường là giấy khai sinh của người nộp thuế thể hiện cha mẹ; với cha mẹ vợ hoặc chồng thì thêm giấy đăng ký kết hôn. Nếu dữ liệu dân cư đã thể hiện quan hệ, có thể không phải nộp bản giấy — tuỳ kênh đăng ký.
- Giấy tờ về khả năng lao động nếu cha mẹ còn trong tuổi lao động nhưng không có khả năng lao động.
- Tờ đăng ký người phụ thuộc theo mẫu tại thông tư hướng dẫn hiện hành.
Giữ một bản chụp các giấy tờ trong điện thoại. Mỗi lần đổi chỗ làm, bộ phận nhân sự mới lại hỏi.
Không cần đi công chứng hàng loạt hay về quê xin đủ loại xác nhận trước khi hỏi nơi nộp hồ sơ cần gì. Nhiều người mất cả tuần vì chuẩn bị thừa giấy tờ, trong khi kênh đăng ký trực tuyến chỉ hỏi số định danh và quan hệ.
Đăng ký qua đâu và nên xong trước 31/12/2026
Có hai đường:
- Qua nơi trả lương: nộp tờ đăng ký và giấy tờ cho bộ phận nhân sự; nơi trả lương gửi thông tin lên cơ quan thuế và trừ ngay trong các tháng tính thuế tiếp theo. Đây là cách phổ biến, và giảm trừ được phản ánh vào số thuế khấu trừ hằng tháng.
- Tự đăng ký trên tài khoản thuế điện tử hoặc ứng dụng thuế trên điện thoại, hoặc nộp tại thuế cơ sở. Phù hợp với người không có nơi trả lương cố định hoặc tự quyết toán.
Về thời điểm: giảm trừ được tính từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng. Với người phụ thuộc là con, quy định lâu nay cho phép đăng ký bổ sung khi quyết toán; với người phụ thuộc khác như cha mẹ, việc đăng ký thường phải hoàn tất trong năm tính thuế. Văn bản hướng dẫn mới từ 1/7/2026 có thể điều chỉnh chi tiết này; cách chắc chắn nhất là nộp xong trước 31/12/2026 để khỏi phụ thuộc vào cách hiểu.
Đăng ký trễ trong năm thì các tháng trước chưa được trừ; phần đó sẽ được tính lại khi quyết toán năm 2026 (hạn cá nhân tự quyết toán là ngày cuối cùng tháng thứ 4 năm sau, theo Luật Quản lý thuế), nếu điều kiện đã đáp ứng từ đầu năm.
Khi hoàn cảnh thay đổi
- Cha mẹ bắt đầu có lương hưu, có thu nhập mới: xem lại điều kiện; nếu vượt mức thì báo thôi giảm trừ từ thời điểm đó.
- Chuyển người đăng ký sang anh chị em khác: người đang đăng ký báo giảm trước, người mới đăng ký sau, không để hai người cùng tính một tháng.
- Cha mẹ qua đời: giảm trừ được tính tới hết tháng đó; báo cho nơi trả lương cập nhật.
- Đổi chỗ làm: đăng ký lại với nơi trả lương mới; người phụ thuộc đã có trên hệ thống thì thủ tục thường nhẹ hơn.
Tự kiểm tra ở đâu
Đăng nhập ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân bằng số định danh, xem mục thông tin người phụ thuộc: cha mẹ đã hiện trong danh sách chưa, thời gian bắt đầu tính từ tháng nào. Nếu đăng ký qua nơi trả lương mà sau một hai tháng vẫn không thấy, hỏi lại bộ phận nhân sự đã gửi chưa. Cuối năm, đối chiếu phiếu lương tháng 12 với số tháng được giảm trừ. Trường hợp khó như cha mẹ có trợ cấp đặc thù thì hỏi thuế cơ sở nơi cư trú hoặc nơi làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ không ở cùng, vẫn ở quê thì có được đăng ký không?
Được. Điều kiện không đòi cha mẹ phải sống cùng nhà với người nộp thuế. Điều cần đáp ứng là quan hệ gia đình, tuổi hoặc khả năng lao động và mức thu nhập của cha mẹ.
Có cần giấy xác nhận của địa phương rằng mình đang nuôi cha mẹ không?
Với cha mẹ, trọng tâm là giấy tờ chứng minh quan hệ và điều kiện của cha mẹ. Giấy tờ cụ thể theo thông tư hiện hành; nhiều trường hợp dữ liệu dân cư đã thay cho bản giấy. Nên hỏi nơi nộp hồ sơ trước khi về quê xin xác nhận.
Vợ chồng có thể người đăng ký bố mẹ đẻ, người đăng ký bố mẹ vợ hoặc chồng không?
Có thể, miễn mỗi người phụ thuộc chỉ tính cho một người nộp thuế. Chia như vậy thường hợp lý khi cả hai vợ chồng cùng có thu nhập chịu thuế.
Cha đã đủ tuổi nhưng vẫn đi làm bảo vệ lương thấp thì sao?
Còn đi làm có thu nhập thì phải cộng thu nhập đó để so với mức quy định. Nếu thu nhập bình quân tháng vượt mức thì không đủ điều kiện, dù đã quá tuổi lao động.
Lỡ đăng ký cha mẹ không đủ điều kiện từ năm trước thì làm gì?
Báo thôi giảm trừ và khai bổ sung quyết toán năm đó để nộp phần thuế thiếu cùng tiền chậm nộp. Tự sửa trước khi bị phát hiện thường nhẹ hơn nhiều so với để cơ quan thuế phát hiện qua đối chiếu dữ liệu.
Đăng ký rồi có phải đăng ký lại mỗi năm không?
Thông thường không, người phụ thuộc đã đăng ký được tính tiếp cho tới khi có thay đổi. Nhưng nếu đổi nơi làm việc hoặc hoàn cảnh cha mẹ thay đổi thì phải cập nhật.
