Hỏi đáp thuế cho người mới đi làm lần đầu và người nghỉ việc giữa năm

Người mới đi làm cần biết hai điều: nếu ký hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên, lương được tính thuế theo biểu luỹ tiến sau khi trừ giảm trừ gia cảnh (15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân từ 2026), nên người lương thấp thường không bị trừ đồng nào; còn nếu làm theo hợp đồng dưới 3 tháng hoặc không có hợp đồng lao động, mỗi lần nhận từ 2 triệu đồng trở lên sẽ bị khấu trừ 10%. Người nghỉ việc giữa năm thì cần nhớ: công ty cũ không quyết toán thay cho khoảng thời gian mình không còn làm ở đó, nên phải xin chứng từ khấu trừ trước khi rời đi.

Các câu hỏi dưới đây được xếp theo thứ tự thời gian: lúc vào làm, trong năm, lúc nghỉ việc và khi tới kỳ quyết toán năm 2026.

Lúc mới vào làm: giấy tờ và mã số thuế

Chưa có mã số thuế thì có đi làm được không? Được. Từ ngày 1/7/2025, số định danh cá nhân (số trên căn cước) được dùng thay mã số thuế cá nhân. Công ty dùng số định danh để khai thuế cho người lao động; người lao động chỉ cần cung cấp đúng số và họ tên khớp với căn cước.

Trước đây đã có mã số thuế từ hồi làm thêm thời sinh viên thì sao? Mã cũ và số định danh sẽ được liên kết với nhau. Việc cần làm là kiểm tra thông tin trên ứng dụng thuế hoặc tài khoản thuế điện tử xem hai số đã khớp chưa; nếu có sai lệch (tên, ngày sinh), cập nhật qua kênh chính thức của cơ quan thuế.

Công ty yêu cầu nộp những gì liên quan đến thuế? Thường là bản chụp căn cước, thông tin người phụ thuộc (nếu có) và tuỳ trường hợp là bản cam kết thu nhập. Không có lý do gì để công ty hay bất kỳ ai hỏi mật khẩu tài khoản thuế điện tử hay mã xác thực gửi về điện thoại của người lao động.

Hợp đồng dưới 3 tháng, thử việc và làm cộng tác

Vì sao tháng đầu bị trừ đúng 10%? Khi tổ chức trả thu nhập từ 2 triệu đồng/lần trở lên cho cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, tổ chức phải khấu trừ 10% trước khi trả. Đây là khấu trừ tạm, không phải số thuế cuối cùng; cuối năm quyết toán sẽ tính lại theo tổng thu nhập cả năm.

Thử việc có bị khấu trừ 10% không? Tuỳ cách ký. Nếu có hợp đồng thử việc riêng, thời hạn ngắn, thì thường được xử lý như hợp đồng dưới 3 tháng. Nếu thử việc nằm trong hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên, lương thử việc tính theo biểu luỹ tiến như lương chính thức. Hỏi phòng nhân sự xem hợp đồng của mình thuộc dạng nào.

Thu nhập thấp, có cách nào không bị trừ 10% không? Cá nhân chỉ có một nguồn thu nhập thuộc diện khấu trừ 10% và ước tính tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ gia cảnh chưa tới mức phải nộp thuế có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành để công ty tạm không khấu trừ. Cam kết sai sự thật thì người cam kết chịu trách nhiệm, và khi quyết toán vẫn phải nộp đủ.

Trong năm: phiếu lương và những khoản nên để ý

Làm sao biết công ty đã khấu trừ bao nhiêu? Phiếu lương hằng tháng nên có dòng thuế thu nhập cá nhân đã khấu trừ. Cuối năm hoặc khi nghỉ việc, công ty cấp chứng từ khấu trừ thuế (dạng điện tử) ghi tổng thu nhập và tổng số thuế đã trừ.

Tiền ăn trưa, điện thoại, xăng xe có tính thuế không? Một số khoản phụ cấp, hỗ trợ được miễn hoặc không tính vào thu nhập chịu thuế trong giới hạn và điều kiện quy định; phần vượt thì tính thuế. Các giới hạn này tra theo văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân đang áp dụng, cụ thể là Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Thông tư 87/2026/TT-BTC từ 1/7/2026.

Có nên đăng ký người phụ thuộc ngay khi vào làm? Nếu có người phụ thuộc đủ điều kiện (con nhỏ, cha mẹ hết tuổi lao động không có thu nhập…), nên đăng ký sớm để được giảm trừ ngay từ các tháng khấu trừ, thay vì chờ quyết toán mới điều chỉnh.

Lúc nghỉ việc: ba thứ phải có trước khi rời công ty

1. Chứng từ khấu trừ thuế cho phần thu nhập đã nhận tại công ty trong năm. Đây là giấy tờ quan trọng nhất khi tự quyết toán hoặc khi công ty mới quyết toán thay.
2. Xác nhận tình trạng người phụ thuộc: công ty cũ có dừng giảm trừ cho người phụ thuộc của mình từ tháng nghỉ việc chưa, để đăng ký lại ở nơi mới không bị trùng.
3. Thông tin liên hệ bộ phận kế toán, nhân sự của công ty cũ. Nhiều người nghỉ rồi mới cần một chứng từ bổ sung và không biết hỏi ai.

Nếu công ty cũ chậm cấp chứng từ, người lao động vẫn có thể xem thu nhập và số thuế đã khấu trừ mà công ty khai cho mình trên tài khoản thuế điện tử cá nhân, sau khi công ty đã nộp tờ khai của kỳ tương ứng.

Khi quyết toán: ai làm thay, khi nào phải tự làm

Chuyển sang công ty mới giữa năm thì công ty mới có quyết toán thay không? Người lao động ký hợp đồng từ 3 tháng trở lên và đang làm tại công ty vào thời điểm quyết toán có thể uỷ quyền cho công ty đó quyết toán thay trong một số trường hợp; phần thu nhập ở công ty cũ có được gộp vào hay không tuỳ theo điều kiện trong văn bản hướng dẫn. Nếu không đủ điều kiện, người lao động tự quyết toán.

Nghỉ việc hẳn, cuối năm không làm ở đâu thì sao? Không còn công ty nào quyết toán thay. Nếu có số thuế nộp thừa muốn được hoàn, hoặc có số phải nộp thêm, cá nhân tự quyết toán, hạn chậm nhất là ngày cuối cùng tháng thứ 4 sau năm dương lịch theo Luật Quản lý thuế — với năm 2026 là tháng 4/2027.

Bị trừ 10% mấy tháng làm cộng tác, thu nhập cả năm thấp, có được hoàn không? Nếu tổng thu nhập cả năm sau giảm trừ gia cảnh chưa tới mức phải nộp thuế, số đã khấu trừ là nộp thừa. Cách lấy lại là tự quyết toán và đề nghị hoàn vào tài khoản ngân hàng đứng tên mình.

Năm việc người mới đi làm hay làm sai

• Cho người khác mượn số định danh để “nhận hộ” thu nhập. Thu nhập đó sẽ được khai dưới tên mình, cộng vào thu nhập của mình khi quyết toán, và mình là người phải giải thích.
• Không đọc phiếu lương. Sai số người phụ thuộc, sai loại hợp đồng hay khấu trừ 10% nhầm cho người đã ký hợp đồng dài hạn chỉ phát hiện được khi nhìn dòng thuế mỗi tháng.
• Ký cam kết thu nhập thấp cho cả hai nơi làm thêm. Cam kết chỉ dùng khi có một nguồn duy nhất; ký ở hai nơi là cam kết không đúng sự thật.
• Nghỉ việc mà không xin chứng từ khấu trừ. Một năm sau quay lại xin thường mất thời gian hơn nhiều, nhất là khi người phụ trách đã nghỉ.
• Bấm vào đường dẫn “hoàn thuế cho người lao động mới” trong tin nhắn lạ. Hoàn thuế thật chỉ làm qua tài khoản thuế điện tử, ứng dụng thuế hoặc hồ sơ nộp cho cơ quan thuế, không qua đường dẫn gửi đến điện thoại.

Tự kiểm tra ở đâu

• Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân: đăng nhập bằng số định danh, xem các khoản thu nhập và số thuế đã khấu trừ do từng công ty khai.
• Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra số định danh đã được ghi nhận là mã số thuế của mình và thông tin cá nhân khớp.
• Bộ phận nhân sự, kế toán của công ty: hỏi số người phụ thuộc đang được tính và xin chứng từ khấu trừ.

Người nhận chứng từ khấu trừ bản điện tử nên lưu vào một thư mục riêng theo năm, cùng bản chụp hợp đồng lao động. Khi quyết toán, đây là bộ hồ sơ đủ dùng trong phần lớn trường hợp.