Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, giữ ba mức thuế suất 0%, 5% và 10%, đổi một số điều kiện khấu trừ và hoàn thuế, và được hướng dẫn bởi Nghị định 181/2025/NĐ-CP. Sau hơn một năm, năm chỗ hay nhầm nhất là: lẫn 0% với không chịu thuế, coi giảm 2% là “thuế suất 8% cho mọi thứ”, dùng mốc chứng từ thanh toán của luật cũ, dùng ngưỡng hộ kinh doanh cũ, và nghĩ hoàn thuế là chuyện tự động.
Kỳ quyết toán năm 2026 là kỳ đầu tiên cả năm tài chính nằm trọn dưới luật mới, nên đây là lúc rà lại. Bài không đi vào từng điều khoản, mà chỉ ra chỗ cần mở văn bản ra đọc lại.
Hiểu sai thứ nhất: 0% và không chịu thuế là một
Hai khái niệm này đều cho kết quả “hoá đơn bán ra không có tiền thuế”, nên hay bị đánh đồng. Khác biệt nằm ở đầu vào:
| Thuế suất 0% | Không chịu thuế | |
|---|---|---|
| Áp cho | Chủ yếu hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu và một số trường hợp luật quy định | Nhóm hàng hoá, dịch vụ được liệt kê trong luật |
| Thuế đầu vào | Được khấu trừ, có thể được hoàn nếu đủ điều kiện | Không được khấu trừ, tính vào giá vốn hoặc chi phí |
| Hệ quả khi làm sai | Áp 0% cho giao dịch không đủ điều kiện xuất khẩu → bị tính lại theo thuế suất đúng | Khấu trừ đầu vào cho hàng không chịu thuế → bị loại khỏi số khấu trừ |
Luật mới có điều chỉnh danh mục không chịu thuế so với luật cũ. Một mặt hàng trước đây không chịu thuế có thể nay đã chuyển sang chịu thuế, và ngược lại. Doanh nghiệp có sản phẩm nằm trong nhóm này nên đối chiếu lại danh mục trong Luật 48/2024/QH15, không dựa vào cách làm từ trước năm 2025.
Hiểu sai thứ hai: giảm 2% là thuế suất mới
Quốc hội có chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng cho một số nhóm hàng hoá, dịch vụ theo nghị quyết riêng. Chính sách này có ba đặc điểm hay bị bỏ qua:
- Có thời hạn. Mỗi đợt giảm áp dụng trong khoảng thời gian ghi trong nghị quyết. Hết thời hạn mà không có văn bản gia hạn thì quay về mức theo luật.
- Có danh mục loại trừ. Không phải mọi hàng hoá đang chịu 10% đều được giảm; có những nhóm bị loại trừ theo danh mục kèm theo.
- Không phải thuế suất. Luật vẫn chỉ có ba mức. Mức giảm là chính sách tạm thời, được thể hiện trên hoá đơn theo hướng dẫn.
Việc cần làm trước khi khoá sổ năm 2026: tra xem đợt giảm đang áp dụng kéo dài tới ngày nào, và kiểm tra hoá đơn tháng cuối của đợt giảm có dùng đúng mức không. Hoá đơn lập sai mức giảm quanh mốc chuyển giao là lỗi hay gặp, và phải xử lý bằng hoá đơn điều chỉnh.
Hiểu sai thứ ba: mốc chứng từ thanh toán vẫn như cũ
Theo Luật 48/2024/QH15, để được khấu trừ thuế đầu vào, hàng hoá, dịch vụ mua vào từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Mốc này thấp hơn nhiều so với mốc mà nhiều kế toán đã quen ở luật cũ.
Hệ quả thực tế:
- Những khoản mua lặt vặt trước đây trả tiền mặt thoải mái (văn phòng phẩm theo lô, sửa chữa nhỏ, vật tư) nay có thể vượt mốc.
- Khoản mua trả chậm cần theo dõi đến hạn thanh toán: đến hạn mà không có chứng từ thanh toán qua ngân hàng thì phải xử lý số đã khấu trừ theo hướng dẫn.
- Cách tính mốc (theo từng hoá đơn hay gộp hoá đơn cùng ngày, trước hay sau thuế) cần đọc trong Nghị định 181/2025/NĐ-CP, không suy từ thói quen cũ.
Chia nhỏ một lần mua thành nhiều hoá đơn để mỗi tờ dưới 5 triệu đồng không phải là cách xử lý. Đây là dấu hiệu dễ bị phát hiện khi đối chiếu dữ liệu hoá đơn và có thể khiến cả nhóm hoá đơn bị loại khỏi số khấu trừ. Bài xử lý hoá đơn mua vào từ 5 triệu chưa trả qua ngân hàng đi kỹ hơn phần này.
Hiểu sai thứ tư: ngưỡng doanh thu hộ kinh doanh vẫn là 100 triệu
Trước đây, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 100 triệu đồng/năm trở xuống không phải nộp thuế giá trị gia tăng. Ngưỡng này đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025. Nhiều tài liệu, bài viết cũ vẫn ghi 100 triệu, và nhiều người bán hàng vẫn tính theo con số đó.
Với doanh nghiệp, chuyện này liên quan ở chỗ: khi mua hàng của hộ kinh doanh, doanh nghiệp cần biết người bán có thuộc diện phải xuất hoá đơn hay không để xử lý chứng từ đầu vào cho đúng. Với hộ kinh doanh, ngưỡng quyết định có phải nộp thuế hay không.
Cách làm đúng: tra mức ngưỡng hiện hành trong văn bản đang hiệu lực hoặc hỏi thuế cơ sở. Không ghi con số ngưỡng vào quy trình nội bộ mà không kèm nguồn và ngày tra, vì con số này có thể còn thay đổi.
Hiểu sai thứ năm: có thuế đầu vào lớn là được hoàn
Luật mới giữ nguyên tắc hoàn thuế cho một số trường hợp như xuất khẩu, dự án đầu tư, số thuế chưa khấu trừ hết theo điều kiện luật định. Nhưng hoàn thuế không bao giờ là tự động:
- Phải thuộc đúng trường hợp được hoàn và đáp ứng điều kiện của trường hợp đó.
- Phải có hồ sơ đề nghị hoàn, kèm chứng từ chứng minh.
- Cơ quan thuế phân loại hồ sơ hoàn trước kiểm sau hoặc kiểm trước hoàn sau, tuỳ mức độ rủi ro.
- Chuỗi hoá đơn đầu vào có vấn đề (người bán bỏ địa chỉ, ngừng hoạt động) có thể làm hồ sơ bị treo hoặc bị loại một phần.
Doanh nghiệp có kế hoạch đề nghị hoàn sau kỳ quyết toán năm 2026 nên rà tình trạng của các nhà cung cấp lớn ngay từ quý IV, thay vì đợi cơ quan thuế hỏi rồi mới đi tìm chứng cứ giao dịch.
Văn bản nào đang hướng dẫn, đọc theo thứ tự nào
Người làm kế toán hay bị rối vì văn bản chồng lớp. Một thứ tự đọc gọn cho thuế giá trị gia tăng năm 2026:
- Luật Thuế giá trị gia tăng 48/2024/QH15: nguyên tắc, thuế suất, đối tượng không chịu thuế, điều kiện khấu trừ, hoàn thuế.
- Nghị định 181/2025/NĐ-CP: hướng dẫn chi tiết luật.
- Nghị quyết của Quốc hội về giảm thuế đang áp dụng (kiểm tra thời hạn).
- Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC: hoá đơn, chứng từ điện tử từ 1/7/2026 — liên quan trực tiếp tới cách lập hoá đơn thể hiện thuế.
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP và Thông tư 89/2026/TT-BTC: quản lý thuế, kỳ khai, hồ sơ khai.
Khi hai tài liệu nói khác nhau, ưu tiên văn bản cấp cao hơn và mới hơn, và ghi lại căn cứ đã dùng trong hồ sơ nội bộ.
Bảng kiểm trước khi khoá sổ năm 2026
Gộp năm điểm trên thành một bảng kiểm ngắn cho kế toán làm trong tháng 11 và 12:
- Lập danh sách mặt hàng, dịch vụ đang bán kèm mức thuế suất đang áp; đánh dấu dòng nào dựa trên danh mục cũ trước năm 2025 để đọc lại.
- Kiểm tra thời hạn đợt giảm 2% đang áp dụng và rà hoá đơn quanh mốc bắt đầu, mốc kết thúc.
- Lọc hoá đơn đầu vào từ 5 triệu đồng chưa có chứng từ thanh toán qua ngân hàng; lập danh sách theo hạn thanh toán.
- Rà nhà cung cấp là hộ kinh doanh: ai có hoá đơn, ai không, căn cứ xử lý chứng từ từng trường hợp.
- Nếu định đề nghị hoàn: kiểm tra trạng thái mã số thuế của nhà cung cấp lớn, gom hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán.
Làm xong năm việc này trước ngày 31/12, tờ khai quý IV và hồ sơ quyết toán sẽ ít phải sửa đi sửa lại.
Tự kiểm tra ở đâu
- Cổng hoá đơn điện tử: lọc hoá đơn đầu ra theo thuế suất trong năm 2026 để thấy mặt hàng nào đang xuất 0%, 5%, 10% hay mức giảm, đối chiếu với danh mục hàng hoá của doanh nghiệp.
- Cổng hoá đơn điện tử, phần đầu vào: lọc hoá đơn từ 5 triệu đồng trở lên, đối chiếu với sao kê ngân hàng.
- Tài khoản thuế điện tử: xem tờ khai đã nộp, số thuế còn được khấu trừ chuyển kỳ sau, hồ sơ hoàn đang xử lý.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra trạng thái các nhà cung cấp lớn trước khi dựa vào hoá đơn của họ để đề nghị hoàn.
Câu hỏi thường gặp
Hàng xuất khẩu nhưng khách nước ngoài trả tiền mặt thì có được áp 0% không?
Thuế suất 0% cho hàng xuất khẩu đi kèm điều kiện về hợp đồng, chứng từ thanh toán qua ngân hàng và tờ khai hải quan theo quy định. Thiếu điều kiện thanh toán thì có nguy cơ không được áp 0%; nên kiểm tra kỹ trong Nghị định 181/2025/NĐ-CP.
Hết đợt giảm 2% mà vẫn lập hoá đơn theo mức giảm thì xử lý sao?
Lập hoá đơn điều chỉnh hoặc thay thế theo quy định xử lý hoá đơn sai sót, và khai bổ sung nếu đã kê khai. Nên thông báo với người mua để hai bên cùng điều chỉnh sổ sách.
Mua hàng 6 triệu đồng, trả một nửa tiền mặt một nửa chuyển khoản có được khấu trừ không?
Điều kiện là hàng hoá, dịch vụ mua vào từ 5 triệu đồng phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Trả một phần bằng tiền mặt thì có rủi ro không đủ điều kiện khấu trừ cho khoản đó; cách xử lý phần thanh toán hỗn hợp nên tra văn bản hướng dẫn.
Hàng hoá không chịu thuế có phải xuất hoá đơn không?
Có. Không chịu thuế giá trị gia tăng không có nghĩa là không phải lập hoá đơn khi bán hàng. Hoá đơn ghi rõ hàng hoá thuộc diện không chịu thuế theo mẫu hướng dẫn.
Doanh nghiệp mới có được hoàn thuế đầu vào ngay năm đầu không?
Chỉ khi thuộc trường hợp được hoàn theo luật, ví dụ dự án đầu tư hoặc xuất khẩu đủ điều kiện. Số thuế đầu vào chưa khấu trừ hết thông thường được chuyển sang kỳ sau; điều kiện hoàn cụ thể tra trong Luật 48/2024/QH15.
Mua hàng của hộ kinh doanh không có hoá đơn thì có ghi chi phí được không?
Tuỳ trường hợp, có thể phải lập bảng kê theo quy định và phải đáp ứng điều kiện chứng từ. Thuế giá trị gia tăng đầu vào thì không có để khấu trừ. Nên hỏi người bán có thuộc diện phải xuất hoá đơn không trước khi mua số lượng lớn.
