Câu trả lời ngắn cho câu hỏi chủ hộ nào cũng hỏi đầu tiên: không cần lập công ty, không cần thuê kế toán toàn thời gian, nhưng phải ghi được doanh thu thật của từng kỳ và tự khai. Nghị quyết 198/2025/QH15 đặt mốc chấm dứt thuế khoán chậm nhất trong năm 2026 và bãi bỏ lệ phí môn bài từ 1/1/2026.
Những câu hỏi còn lại xoay quanh sổ sách, hoá đơn, tài khoản và kỳ khai. Bài dưới đây xếp mười câu hỏi theo thứ tự việc, nói rõ điều gì đã chắc, điều gì phải tra mức đang áp dụng tại thuế cơ sở nơi đặt điểm kinh doanh.
Bắt đầu từ đâu
1. Khi nào hộ của mình bắt đầu kê khai?
Nghị quyết 198/2025/QH15 chỉ đặt mốc muộn nhất là trong năm 2026. Thời điểm cụ thể với từng hộ theo thông báo và hướng dẫn của cơ quan thuế. Cách chắc nhất là hỏi thuế cơ sở quản lý: kỳ khai đầu tiên của hộ là tháng nào, quý nào, và nộp qua kênh nào. Ghi lại câu trả lời kèm ngày hỏi.
2. Có phải chuyển thành công ty không?
Không. Bỏ khoán là đổi cách tính thuế, không đổi loại hình. Hộ kinh doanh vẫn là hộ kinh doanh. Chuyển lên doanh nghiệp là quyết định riêng, đáng cân nhắc khi hộ có nhiều lao động, bán nhiều cho khách là doanh nghiệp cần hoá đơn, hoặc cần vay vốn lớn — nhưng không phải điều kiện để bỏ khoán.
Một câu hỏi đi kèm: hộ có phải làm lại giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh không? Thường là không, trừ khi thông tin trên đó đã thay đổi mà chưa cập nhật — ví dụ địa chỉ sau khi sắp xếp tỉnh, xã, ngành hàng mới, người đại diện hộ. Việc bỏ khoán là dịp tốt để rà lại các thông tin này, vì cơ quan thuế sẽ dùng chính chúng để gửi thông báo và xác định nơi quản lý.
Sổ sách và chứng từ
3. Phải ghi sổ những gì?
Tối thiểu là doanh thu theo ngày, tách theo kênh thu tiền: tiền mặt, chuyển khoản, quẹt thẻ, ứng dụng giao hàng, sàn thương mại điện tử. Hộ có quy mô lớn hơn có thể phải theo dõi thêm hàng tồn, chi phí, tiền lương theo chế độ kế toán dành cho hộ kinh doanh. Mức độ ghi chép bắt buộc tra theo văn bản hiện hành; nhưng dù văn bản yêu cầu ít, ghi đủ doanh thu từng ngày vẫn là việc không thể bỏ.
Công cụ không quan trọng: sổ tay, bảng tính trên điện thoại hay phần mềm bán hàng đều dùng được. Quan trọng là ghi mỗi ngày, cùng một cách, và không bỏ sót kênh nào.
4. Nhập hàng ở chợ đầu mối không có hoá đơn thì sao?
Hộ nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu thì thuế không phụ thuộc chi phí mua vào, nhưng nguồn gốc hàng hoá vẫn có thể bị hỏi, nhất là hàng thuộc diện quản lý chặt. Nên xin người bán ghi phiếu mua hàng có tên, địa chỉ, số điện thoại; lập bảng kê hàng mua theo mẫu khi mua của người sản xuất trực tiếp; và dần chuyển sang mua của nhà cung cấp có hoá đơn cho các mặt hàng chính.
Hoá đơn
5. Hộ có phải xuất hoá đơn không?
Hộ kê khai sử dụng hoá đơn điện tử theo quy định; một số nhóm hộ thuộc diện bắt buộc dùng hoá đơn khởi tạo từ máy tính tiền, xác định theo quy mô doanh thu và loại hoạt động bán lẻ trực tiếp. Từ 1/7/2026, quy định về hoá đơn, chứng từ điện tử được thay bằng Nghị định 254/2026/NĐ-CP và Thông tư 91/2026/TT-BTC. Hộ mình thuộc nhóm nào thì hỏi thuế cơ sở, đừng suy từ hộ bên cạnh.
6. Khách lẻ không lấy hoá đơn thì có cần lập không?
Việc lập hoá đơn không phụ thuộc khách có lấy hay không; nó phụ thuộc quy định với nhóm của hộ. Với hộ dùng hoá đơn từ máy tính tiền, mỗi lần bán hàng qua máy là một hoá đơn được lập và chuyển dữ liệu tới cơ quan thuế, khách không cần giữ tờ in. Dù thuộc nhóm nào, doanh thu bán cho khách lẻ không lấy hoá đơn vẫn là doanh thu phải khai.
Tiền và tài khoản
7. Có cần mở tài khoản riêng cho việc kinh doanh không?
Nên có. Một tài khoản chỉ dùng để nhận tiền bán hàng giúp chủ hộ biết doanh thu thật mà không phải lọc giữa tiền nhà, tiền họ hàng gửi, tiền trả nợ bạn bè. Khi cơ quan thuế đối chiếu dòng tiền, một tài khoản sạch cũng giúp giải trình nhanh hơn nhiều.
Điều không nên làm: dùng tài khoản của con cái, người làm công hay người quen để nhận tiền khách nhằm giảm doanh thu trên giấy. Dữ liệu thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng được đối chiếu; phần doanh thu bị phát hiện sẽ bị truy thu cùng tiền chậm nộp, và người đứng tên tài khoản cũng bị kéo vào.
Nhiều điểm bán, nhiều kênh bán
8. Hộ có hai, ba điểm bán thì khai thế nào?
Nguyên tắc chung là doanh thu ghi riêng theo từng địa điểm, khai tại cơ quan thuế quản lý nơi có địa điểm, và cuối năm tổng hợp. Sau khi bỏ cấp huyện, hai điểm bán trước đây cùng một quận có thể nay thuộc hai thuế cơ sở khác nhau. Việc này dễ rối nếu mỗi điểm ghi chép một kiểu; nên dùng chung một mẫu sổ cho tất cả điểm bán.
Với phần bán trên sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán, sàn khấu trừ, nộp thay theo quy định hiện hành. Hộ cần tách riêng doanh thu trên sàn để không khai trùng, và giữ chứng từ khấu trừ do sàn cung cấp.
Nộp bao nhiêu, nộp khi nào
9. Thuế tính theo tỷ lệ bao nhiêu, kỳ khai tháng hay quý?
Hộ kê khai thường nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu, khác nhau theo nhóm ngành (phân phối hàng hoá, dịch vụ, sản xuất, vận tải…). Tỷ lệ và ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế (trước đây 100 triệu đồng/năm, đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025) phải tra văn bản đang áp dụng. Về hạn: kỳ tháng nộp chậm nhất ngày 20 tháng sau, kỳ quý nộp chậm nhất ngày cuối cùng tháng đầu quý sau, theo Luật Quản lý thuế; hạn trùng ngày nghỉ được lùi sang ngày làm việc kế tiếp.
10. Còn phải nộp lệ phí môn bài không?
Không. Lệ phí môn bài được bãi bỏ từ 1/1/2026 theo Nghị quyết 198/2025/QH15. Nếu nhận được tin nhắn, cuộc gọi yêu cầu nộp lệ phí môn bài năm 2026 kèm số tài khoản lạ, đó là dấu hiệu lừa đảo; kiểm tra lại với thuế cơ sở trước khi làm bất cứ điều gì.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại, đăng nhập bằng số định danh cá nhân của chủ hộ: thông tin hộ, thông báo, số thuế phải nộp, lịch sử nộp.
- Trang tra cứu thông tin người nộp thuế: kiểm tra trạng thái, địa chỉ điểm kinh doanh và cơ quan thuế quản lý đang ghi nhận.
- Cổng hoá đơn điện tử, nếu hộ đã dùng hoá đơn: danh sách hoá đơn đã lập theo kỳ, để khớp với doanh thu trên sổ.
- Thuế cơ sở nơi đặt điểm kinh doanh: câu hỏi về nhóm ngành, tỷ lệ, kỳ khai, hoá đơn.
Một mẹo nhỏ: trước khi đi hỏi, ghi sẵn ra giấy doanh thu ước tính một năm, danh sách mặt hàng chính, số điểm bán và các kênh thu tiền. Cán bộ thuế trả lời được sát hơn khi có sẵn những thông tin này.
Câu hỏi thường gặp
Hộ thuê vài người làm có phải khấu trừ thuế thu nhập cá nhân cho họ không?
Hộ trả tiền công cho người lao động là tổ chức, cá nhân trả thu nhập, nên có trách nhiệm khấu trừ, kê khai khi khoản trả thuộc diện phải khấu trừ theo quy định. Với lao động thời vụ, khoản trả từ 2 triệu đồng/lần có thể thuộc diện khấu trừ 10%.
Hộ tạm nghỉ bán vài tháng có phải khai không?
Nên làm thông báo tạm ngừng kinh doanh với cơ quan thuế trước khi nghỉ. Không thông báo thì hệ thống vẫn chờ tờ khai của hộ, và việc không nộp có thể bị xem là chậm nộp hồ sơ.
Cho thuê nhà có bị tính là hộ kinh doanh không?
Cá nhân cho thuê tài sản khai thuế theo cách riêng dành cho hoạt động cho thuê tài sản, không nhất thiết phải đăng ký hộ kinh doanh. Nếu vừa cho thuê vừa bán hàng thì hai phần doanh thu được theo dõi và khai riêng.
Chủ hộ muốn chuyển cho con đứng tên thì có ảnh hưởng thuế không?
Đổi người đứng tên là thủ tục đăng ký với cơ quan đăng ký kinh doanh và cập nhật với cơ quan thuế. Nghĩa vụ thuế của các kỳ trước vẫn gắn với chủ hộ cũ; nên chốt xong các kỳ khai trước khi chuyển.
Có cần thuê kế toán không?
Không bắt buộc với mọi hộ. Hộ nhỏ, một điểm bán, ghi sổ đều đặn có thể tự khai trên ứng dụng. Hộ nhiều điểm bán, nhiều kênh hoặc bắt buộc giữ sổ kế toán chi tiết thì thuê đại lý thuế hoặc kế toán dịch vụ sẽ đỡ rủi ro hơn.
Hộ khai thấp hơn doanh thu thật thì cơ quan thuế biết bằng cách nào?
Qua dữ liệu hoá đơn điện tử, dữ liệu từ sàn và nền tảng thanh toán, sao kê ngân hàng khi cần đối chiếu, và so sánh với hộ cùng ngành cùng khu vực. Khai đúng từ đầu nhẹ hơn nhiều so với bị truy thu kèm tiền chậm nộp.
