Giảm thuế GTGT 2% đổi thời hạn: hợp đồng ký trước, hoá đơn lập sau và hàng trả lại tính mức nào

Khi chính sách giảm 2% thuế giá trị gia tăng thay đổi thời hạn — được gia hạn thêm hoặc kết thúc — mức thuế áp cho một giao dịch không phụ thuộc ngày ký hợp đồng mà phụ thuộc thời điểm xác định thuế giá trị gia tăng, thường trùng với thời điểm phải lập hoá đơn. Hàng giao, dịch vụ hoàn thành hoặc tiền dịch vụ thu trước rơi vào ngày nào thì áp mức đang có hiệu lực vào ngày đó. Với hàng trả lại, giảm giá hay chiết khấu phát sinh sau mốc, cách làm trong các đợt giảm thuế trước là điều chỉnh theo đúng mức thuế đã ghi trên hoá đơn gốc.

Nguyên tắc thì gọn, nhưng tuần trước và sau ngày đổi mức luôn có một loạt tình huống kẹt: hợp đồng dài hạn ghi giá đã gồm thuế, đơn hàng giao làm nhiều đợt, phần mềm hoá đơn chưa cập nhật mặc định, bảng giá niêm yết ở cửa hàng. Bài này đi qua từng tình huống và gợi ý một bảng việc để doanh nghiệp không phải sửa hàng loạt hoá đơn sau đó.

Chính sách giảm 2% vận hành thế nào

Luật Thuế giá trị gia tăng 48/2024/QH15 giữ ba mức thuế suất 0%, 5% và 10%. Bên cạnh đó, theo nghị quyết của Quốc hội và nghị định hướng dẫn, một số nhóm hàng hoá, dịch vụ đang chịu mức 10% được giảm 2 điểm phần trăm, tức áp 8%, trong một khoảng thời gian xác định. Đây là chính sách giảm thuế có thời hạn, không phải một thuế suất mới của luật.

Ba điều cần tách bạch khi đọc tin:

• Nhóm được giảm được xác định theo danh mục loại trừ đi kèm văn bản: có những nhóm hàng, dịch vụ vẫn giữ 10% dù đang có chính sách giảm.
• Thời hạn được ghi cụ thể trong từng văn bản. Mỗi lần gia hạn là một văn bản mới, có thể thay đổi cả danh mục.
• Cơ sở tính theo tỷ lệ trên doanh thu (hộ kinh doanh, doanh nghiệp theo phương pháp trực tiếp) trong các đợt trước được giảm tương ứng trên mức tỷ lệ, thay vì giảm từ 10% xuống 8%.

Thời hạn đang áp dụng tại thời điểm đọc bài này cần tra ở văn bản mới nhất; tin tức cũ về “giảm thuế đến hết năm…” rất dễ đã hết hiệu lực.

Mốc quyết định là thời điểm lập hoá đơn, không phải ngày ký hợp đồng

Nhiều doanh nghiệp nghĩ hợp đồng ký trong thời gian giảm thuế thì cả hợp đồng được hưởng 8%. Không phải vậy. Thuế giá trị gia tăng gắn với thời điểm xác định thuế theo Luật Thuế giá trị gia tăng và quy định về hoá đơn:

• Bán hàng hoá: thời điểm chuyển giao quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hàng hoá cho người mua, không phân biệt đã thu tiền hay chưa.
• Cung cấp dịch vụ: thời điểm hoàn thành việc cung cấp dịch vụ, hoặc thời điểm thu tiền nếu thu tiền trước khi hoàn thành (trừ tiền đặt cọc để bảo đảm thực hiện hợp đồng).
• Giao hàng nhiều đợt, nghiệm thu từng hạng mục: mỗi lần giao, mỗi lần nghiệm thu là một thời điểm riêng.

Như vậy một hợp đồng có thể có những đợt giao áp 8% và những đợt giao áp 10%. Đó là bình thường và đúng quy định; điều không đúng là “giữ” mức 8% cho các đợt giao sau mốc vì hợp đồng ký trước đó.

Ba tình huống vắt qua mốc hay gặp nhất

Giả sử một đợt giảm thuế kết thúc vào cuối một tháng nào đó, từ ngày đầu tháng sau mức 10% áp dụng trở lại. Các tình huống dưới đây là ví dụ giả định:

Tình huống thứ ba là chỗ cần cẩn thận nhất, vì nó dễ bị lợi dụng: thu trước thật nhiều ngay trước ngày tăng thuế để hưởng mức thấp. Khoản thu trước phải gắn với hợp đồng, dịch vụ có thật và được ghi nhận đúng; khoản “đặt cọc” mang danh nghĩa nhưng thực chất là thanh toán, hay ngược lại, đều có thể bị xác định lại khi kiểm tra.

Hàng trả lại, giảm giá, chiết khấu phát sinh sau mốc

Khách trả lại hàng hoặc được giảm giá sau khi đợt giảm thuế đã kết thúc, trong khi hoá đơn gốc lập với mức 8%. Hướng dẫn thường áp dụng ở các đợt giảm thuế trước là:

• Hoá đơn điều chỉnh ghi đúng mức thuế của hoá đơn gốc, tức 8%, dù thời điểm điều chỉnh đã sang giai đoạn 10%.
• Ngược lại, hàng bán với mức 10% trước khi bắt đầu một đợt giảm thuế, sau đó bị trả lại trong thời gian giảm, thì điều chỉnh theo mức 10% đã ghi.
• Chiết khấu thương mại theo doanh số tính gộp cho nhiều hoá đơn: phải phân bổ chiết khấu về đúng các hoá đơn có mức thuế tương ứng, không gộp chung một dòng.

Lý do rất dễ hiểu: điều chỉnh là sửa lại một giao dịch cũ, nên phải sửa theo đúng điều kiện của giao dịch đó. Trước khi lập hoá đơn điều chỉnh, kiểm tra lại quy định của đợt giảm thuế đang áp dụng, vì mỗi văn bản có thể có câu chữ riêng về trường hợp này. Hoá đơn lập sai mức thuế thì xử lý theo quy định về hoá đơn sai sót hiện hành.

Hợp đồng ghi “giá đã bao gồm thuế”: ai chịu phần chênh

Đây là câu hỏi thương mại hơn là thuế, nhưng lại gây tranh chấp nhiều nhất khi mức thuế đổi.

• Hợp đồng ghi giá chưa gồm thuế, thuế tính theo quy định tại thời điểm xuất hoá đơn: mức thuế đổi thì tổng tiền thanh toán đổi theo. Người mua trả thêm khi thuế tăng, trả bớt khi thuế giảm.
• Hợp đồng ghi một con số “đã bao gồm thuế giá trị gia tăng” mà không có điều khoản điều chỉnh: nếu giữ nguyên tổng tiền khi thuế tăng từ 8% lên 10%, người bán tự gánh phần chênh, vì giá chưa thuế bị giảm xuống tương ứng.
• Hợp đồng khung, đơn đặt hàng từng lần: mỗi đơn đặt hàng nên ghi giá chưa thuế và mức thuế tại thời điểm giao.

Việc nên làm ngay khi có tin đổi thời hạn: lọc các hợp đồng còn giao hàng sau mốc, đánh dấu hợp đồng nào ghi giá đã gồm thuế, rồi gửi thư trao đổi với khách trước ngày đổi mức. Trao đổi trước bao giờ cũng dễ hơn đòi thêm tiền sau khi đã giao hàng.

Bảng việc quanh ngày đổi mức

Doanh nghiệp bán lẻ nhiều cửa hàng nên thêm một việc: xác nhận từng cửa hàng đã nhận bảng giá mới. Giá niêm yết đã gồm thuế mà không đổi kịp là chỗ phát sinh chênh lệch giữa tiền thu và hoá đơn.

Tự kiểm tra ở đâu

• Văn bản về giảm thuế đang có hiệu lực trên cổng thông tin của cơ quan thuế hoặc cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật: thời hạn, danh mục loại trừ, hướng dẫn xử lý hoá đơn.
• Cổng hoá đơn điện tử: tra lại mức thuế trên các hoá đơn đã lập quanh ngày đổi mức.
• Tài khoản thuế điện tử: tờ khai kỳ có ngày đổi mức, phụ lục kê khai phần được giảm nếu văn bản yêu cầu.
• Thuế cơ sở quản lý: hỏi khi mặt hàng nằm ở ranh giới giữa nhóm được giảm và nhóm loại trừ.

Bảng tổng hợp mức thuế theo từng giai đoạn có thể xem thêm tại mục thuế suất theo thời kỳ trên Thuế Suất.