Theo quy định lâu nay, lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội chi trả là thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân và không cộng vào thu nhập từ công việc mới. Người đã nghỉ hưu đi làm lại có hợp đồng lao động thì tiền lương mới tính thuế như mọi người lao động khác, được trừ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng; nhận thù lao cố vấn, giảng dạy không có hợp đồng lao động thì mỗi lần nhận từ 2 triệu đồng trở lên thường bị khấu trừ 10%, cuối năm quyết toán để lấy lại nếu thu nhập thấp.
Câu hỏi khó hơn là chuyện gia đình: con cái còn đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc được không khi cha mẹ vừa có lương hưu vừa có thu nhập thêm. Các câu trả lời dưới đây theo quy định lâu nay; điều kiện và mức cụ thể nên kiểm tra theo văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành.
Lương hưu có phải nộp thuế không
Không. Lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội trả thuộc nhóm thu nhập được miễn thuế thu nhập cá nhân theo quy định lâu nay. Người hưởng lương hưu không phải khai, không phải quyết toán phần này.
Cần phân biệt với hai khoản trông giống lương hưu nhưng bản chất khác:
- Khoản trả thêm hằng tháng từ doanh nghiệp cũ cho người đã nghỉ, ngoài lương hưu của quỹ bảo hiểm xã hội: đây là khoản do doanh nghiệp chi, cần xem bản chất để xác định có chịu thuế hay không.
- Tiền nhận từ bảo hiểm hưu trí tự nguyện hoặc quỹ hưu trí bổ sung: có quy định riêng về thời điểm khấu trừ và miễn thuế; hỏi đơn vị chi trả.
Đi làm lại có hợp đồng lao động
Nhiều người nghỉ hưu tiếp tục làm kế toán, kỹ sư giám sát, bảo vệ, quản lý kho theo hợp đồng lao động. Tiền lương từ công việc này:
- Tính thuế theo biểu luỹ tiến từng phần như mọi người lao động.
- Được trừ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026, và giảm trừ cho người phụ thuộc nếu có đăng ký.
- Không cộng lương hưu vào khi tính thu nhập chịu thuế.
Ví dụ giả định: một kỹ sư về hưu làm giám sát công trình, lương 18 triệu đồng/tháng, không có khoản bảo hiểm bắt buộc nào bị trừ. Thu nhập tính thuế = 18 − 15,5 = 2,5 triệu đồng/tháng, áp bậc thấp nhất của biểu luỹ tiến hiện hành. Lương hưu 9 triệu đồng/tháng của ông không ảnh hưởng gì tới phép tính này.
Nơi làm việc đôi khi đề nghị ký hợp đồng dịch vụ thay cho hợp đồng lao động “cho gọn”. Về thuế, hai loại hợp đồng đi hai đường khác nhau: hợp đồng lao động từ 3 tháng được giảm trừ ngay hằng tháng, hợp đồng dịch vụ bị khấu trừ 10% rồi mới quyết toán lấy lại. Chọn loại nào là chuyện thoả thuận lao động; nhưng nên biết trước để khỏi ngạc nhiên khi thấy tiền nhận về ít hơn con số trên hợp đồng.
Chế độ bảo hiểm của người đang hưởng lương hưu khi đi làm lại có quy định riêng; hỏi bộ phận nhân sự nơi làm việc về phần này, vì nó ảnh hưởng tới số “trừ bảo hiểm” trên phiếu lương.
Làm cố vấn, giảng dạy, nhận thù lao theo việc
Không ký hợp đồng lao động, hoặc ký dưới 3 tháng, thì nơi trả tiền khấu trừ 10% trên khoản trả từ 2 triệu đồng/lần. Các tình huống hay gặp: thỉnh giảng, chấm thi, phản biện đề tài, tư vấn kỹ thuật cho doanh nghiệp, viết sách.
Nếu đây là khoản thu nhập duy nhất thuộc diện khấu trừ và ước tính cả năm chưa tới mức phải nộp thuế sau giảm trừ, có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành để không bị khấu trừ. Người vừa có lương theo hợp đồng lao động ở một nơi vừa nhận thù lao ở nơi khác thì không thuộc trường hợp này.
Bị khấu trừ rồi thì không mất: cuối năm tự quyết toán, thu nhập thấp thì được hoàn phần đã trừ.
Tiết kiệm, cho thuê nhà, bán nhà để dưỡng già
| Khoản | Cách xử lý thuế (quy định lâu nay) |
|---|---|
| Lãi tiền gửi tiết kiệm tại tổ chức tín dụng | Được miễn thuế thu nhập cá nhân |
| Tiền con cháu ở nước ngoài gửi về | Được miễn thuế thu nhập cá nhân |
| Cho thuê nhà, mặt bằng | Là kinh doanh cho thuê tài sản; vượt ngưỡng doanh thu hiện hành thì nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu |
| Bán nhà đất | Thuế thu nhập cá nhân 2% trên giá chuyển nhượng, trừ các trường hợp được miễn theo luật (có điều kiện riêng) |
| Bán cổ phiếu | 0,1% trên giá bán mỗi lần |
Người cao tuổi cho thuê nhà thường nhờ con cái đứng ra lo giấy tờ. Làm vậy được, nhưng hợp đồng thuê và tờ khai phải đứng tên người sở hữu nhà — không “để con đứng tên cho thuê” khi con không phải chủ. Chi tiết về các khoản miễn thuế có tại mục thu nhập miễn thuế trên Miễn Thuế.
Cha mẹ nghỉ hưu có còn là người phụ thuộc của con
Con được đăng ký cha mẹ là người phụ thuộc khi cha mẹ ngoài độ tuổi lao động (hoặc trong độ tuổi nhưng không có khả năng lao động) và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt mức quy định. Mức lâu nay là 1 triệu đồng/tháng tính từ tất cả các nguồn; mức đang áp dụng cần kiểm tra theo văn bản hiện hành.
Theo cách hiểu phổ biến lâu nay, lương hưu được tính vào thu nhập khi xét điều kiện này. Như vậy phần lớn người có lương hưu ở mức thông thường không đủ điều kiện làm người phụ thuộc; cha mẹ không có lương hưu, chỉ sống nhờ con thì thường đủ.
Trong nhà có nhiều anh chị em, mỗi cha mẹ chỉ được một người con đăng ký. Cha mẹ đi làm lại có lương thì người con đang đăng ký cần báo nơi làm việc để cắt giảm trừ từ tháng phù hợp.
Quyết toán: khi nào phải tự làm
- Chỉ có lương hưu: không phải quyết toán gì.
- Lương hưu và một nơi trả lương theo hợp đồng lao động: thường uỷ quyền cho nơi làm việc quyết toán nếu đủ điều kiện uỷ quyền theo quy định.
- Có thù lao bị khấu trừ 10% ở một hoặc nhiều nơi: nên tự quyết toán để được hoàn nếu thu nhập cả năm thấp, hoặc bắt buộc tự quyết toán nếu phải nộp thêm.
Hạn tự quyết toán là ngày cuối cùng tháng thứ tư sau năm tính thuế theo Luật Quản lý thuế. Người cao tuổi không quen dùng ứng dụng có thể nhờ người thân thao tác, nhưng nên ngồi cạnh và tự giữ mật khẩu, tự nhập tài khoản nhận hoàn đứng tên mình.
Những cuộc gọi nhắm vào người về hưu
Người cao tuổi là đối tượng bị nhắm tới nhiều trong các kịch bản mạo danh, vì thường ở nhà ban ngày, ít quen thao tác trên ứng dụng và tin người xưng là cán bộ. Ba kịch bản hay gặp:
- “Cập nhật lương hưu theo số định danh”: người gọi nói phải cài một ứng dụng để lương hưu tháng sau không bị dừng.
- “Hoàn thuế cho người về hưu”: gửi đường dẫn, yêu cầu nhập số tài khoản và mã xác thực ngân hàng để “nhận tiền hoàn”.
- “Truy thu thuế vì đi làm lại”: đe doạ bị phạt nếu không chuyển tiền ngay trong ngày.
Cơ quan thuế và cơ quan bảo hiểm xã hội không yêu cầu cài ứng dụng qua điện thoại, không đòi mã xác thực, không nhận tiền vào tài khoản cá nhân. Quy tắc đơn giản cho cả nhà: cúp máy, không bấm, gọi cho con cháu rồi mới làm gì tiếp. Con cháu nên dặn trước điều này, và nếu cha mẹ có dùng ứng dụng thuế thì cài giúp từ kho ứng dụng chính thức, ngồi cạnh khi cha mẹ tự đặt mật khẩu.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại: thu nhập các nơi đã khai cho mình, số đã khấu trừ, mình có đang là người phụ thuộc của ai không.
- Chứng từ khấu trừ từ nơi trả thù lao: giữ theo năm.
- Thuế cơ sở nơi cư trú: hỏi về tiền cho thuê nhà và các trường hợp miễn thuế khi bán nhà.
Câu hỏi thường gặp
Lương hưu có phải khai trong tờ quyết toán thuế thu nhập cá nhân không?
Không. Lương hưu do quỹ bảo hiểm xã hội trả là thu nhập được miễn thuế theo quy định lâu nay, không đưa vào tờ quyết toán tiền lương.
Người nghỉ hưu đi làm lại có được giảm trừ bản thân không?
Có. Tiền lương từ công việc mới được trừ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng từ kỳ tính thuế 2026, như mọi người lao động khác.
Vợ nghỉ hưu, chồng còn đi làm, chồng có đăng ký vợ là người phụ thuộc được không?
Chỉ khi vợ đáp ứng điều kiện về độ tuổi hoặc khả năng lao động và thu nhập theo quy định. Có lương hưu ở mức thông thường thì thường không đủ điều kiện thu nhập.
Làm cố vấn cho ba công ty, mỗi nơi trừ 10%, cuối năm có phải làm gì?
Tự quyết toán, cộng thu nhập của cả ba nơi. Nếu tổng thu nhập sau giảm trừ thấp hơn mức phải nộp thì được hoàn phần đã khấu trừ; nếu cao hơn thì nộp thêm phần chênh.
Trợ cấp một lần khi nghỉ hưu có chịu thuế không?
Các khoản trợ cấp do quỹ bảo hiểm xã hội chi theo chế độ thường không chịu thuế. Khoản doanh nghiệp tự chi thêm khi người lao động nghỉ hưu thì cần xem bản chất; hỏi bộ phận nhân sự và cơ quan thuế khi số tiền lớn.
Tiền bán nhà để về quê dưỡng già có được miễn thuế không?
Có trường hợp được miễn theo luật, ví dụ nhà ở duy nhất đáp ứng điều kiện. Điều kiện cụ thể tra theo quy định hiện hành hoặc hỏi thuế cơ sở trước khi ký hợp đồng.
