Phần lớn sinh viên làm thêm có tổng thu nhập cả năm thấp hơn mức phải nộp thuế sau khi trừ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng. Nhưng điều đó không có nghĩa là không bị trừ tiền: làm cộng tác viên, làm theo buổi mà không có hợp đồng lao động từ 3 tháng, mỗi lần nhận từ 2 triệu đồng trở lên thường bị khấu trừ 10%. Khoản này lấy lại được — hoặc tránh được từ đầu bằng bản cam kết nếu đủ điều kiện — và việc đi làm thêm thường không làm bố mẹ mất giảm trừ người phụ thuộc, trừ khi thu nhập của sinh viên vượt mức quy định.
Các câu hỏi dưới đây xếp theo thứ tự sinh viên gặp trong năm: lúc nhận việc, lúc nhận tiền, lúc cuối năm. Con số ví dụ là giả định; điều kiện cụ thể tra theo văn bản hiện hành.
Lúc nhận việc: có cần mã số thuế riêng không
Không cần đi đăng ký mã số thuế riêng. Từ ngày 1/7/2025, số định danh cá nhân — số trên căn cước — dùng thay mã số thuế cá nhân. Nơi trả tiền sẽ xin số này để khai phần thu nhập và số thuế đã khấu trừ của sinh viên.
Ba thứ nên hỏi ngay khi nhận việc:
- Loại hợp đồng: hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên, hợp đồng dưới 3 tháng, hay hợp đồng dịch vụ, cộng tác viên. Loại hợp đồng quyết định cách khấu trừ.
- Cách trả tiền: theo tháng, theo buổi, theo dự án; trả vào tài khoản mang tên chính mình.
- Có cấp chứng từ khấu trừ thuế không nếu có khấu trừ. Chứng từ này là thứ cần để lấy lại tiền sau này.
Nơi trả tiền đề nghị trả vào tài khoản của người khác, hoặc chia một khoản thành nhiều lần nhỏ dưới 2 triệu đồng “cho khỏi bị trừ”, là dấu hiệu nên cân nhắc. Việc chia nhỏ không làm thay đổi nghĩa vụ, chỉ làm hồ sơ khó giải thích hơn.
Làm thêm có hợp đồng lao động từ 3 tháng
Làm ở quán cà phê, cửa hàng, trung tâm với hợp đồng lao động từ 3 tháng trở lên thì tiền lương tính thuế theo biểu luỹ tiến, sau khi trừ giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng và bảo hiểm bắt buộc nếu có.
Ví dụ giả định: sinh viên làm ca tối, lương 6 triệu đồng/tháng. Thu nhập tính thuế = 6 − 15,5 < 0, tức không phải nộp đồng nào. Phần lớn sinh viên làm thêm có hợp đồng lao động rơi vào trường hợp này.
Lưu ý hai chỗ: giảm trừ bản thân chỉ được tính ở một nơi trong cùng một tháng, nên làm hai nơi đều có hợp đồng lao động thì chỉ đăng ký giảm trừ ở một nơi; và tháng nào có thưởng lớn thì số tạm khấu trừ tháng đó có thể nhích lên, cuối năm quyết toán sẽ tính lại.
Cộng tác viên, làm theo buổi: khoản khấu trừ 10%
Với cá nhân không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng dưới 3 tháng, nơi trả thu nhập khấu trừ 10% trên khoản trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên. Ví dụ quen thuộc: viết bài, dịch thuật, thiết kế, chạy sự kiện, khảo sát thị trường, trợ giảng theo khoá.
| Tình huống (giả định) | Có khấu trừ 10%? |
|---|---|
| Nhận 1,5 triệu đồng tiền dịch một tài liệu | Không, dưới 2 triệu đồng/lần |
| Nhận 3 triệu đồng cho một đợt chạy sự kiện hai ngày | Có, khấu trừ 300 nghìn đồng |
| Nhận 2,5 triệu đồng/tháng trợ giảng theo hợp đồng hai tháng | Có, mỗi lần trả khấu trừ 250 nghìn đồng |
Khấu trừ 10% là tạm nộp, không phải số thuế cuối cùng. Nếu cả năm thu nhập thấp, phần đã bị trừ sẽ được hoàn khi quyết toán.
Bản cam kết: khi nào dùng được
Để không bị khấu trừ ngay từ đầu, sinh viên có thể làm bản cam kết theo mẫu tại thông tư hiện hành, gửi nơi trả tiền. Điều kiện chính theo quy định lâu nay:
- Chỉ có duy nhất loại thu nhập thuộc diện khấu trừ 10%, không có lương từ nơi khác.
- Ước tính tổng thu nhập chịu thuế cả năm, sau khi trừ giảm trừ gia cảnh, chưa tới mức phải nộp thuế.
- Có số định danh cá nhân để nơi trả tiền khai thông tin.
Cam kết là lời khai của chính mình; cam kết sai thì người cam kết chịu trách nhiệm. Sinh viên đang có lương theo hợp đồng lao động ở một nơi khác thì không thuộc trường hợp “duy nhất”, không nên ký cam kết cho gọn việc.
Dạy kèm, bán hàng online: tự nhận tiền của khách
Dạy kèm tại nhà học sinh và nhận tiền trực tiếp từ phụ huynh thì không có ai khấu trừ thay. Về bản chất đây là thu nhập từ cung cấp dịch vụ của cá nhân. Nếu tổng doanh thu kinh doanh trong năm dưới ngưỡng không phải nộp thuế hiện hành thì không phát sinh số thuế phải nộp; ngưỡng trước đây là 100 triệu đồng/năm và đã được nâng trong đợt sửa luật 2024–2025, mức đang áp dụng cần tra văn bản hiện hành.
Dạy qua trung tâm thì khác: trung tâm là nơi trả thu nhập, áp dụng khấu trừ theo loại hợp đồng như hai mục trên.
Sinh viên bán hàng online nhỏ lẻ cũng theo logic doanh thu kinh doanh. Bán qua sàn có chức năng thanh toán thì sàn khấu trừ theo tỷ lệ; bán qua tin nhắn thì tự theo dõi doanh thu. Hướng dẫn thêm cho người làm tự do có tại mục thuế cho người làm tự do trên Học Thuế.
Đi làm thêm có làm bố mẹ mất giảm trừ người phụ thuộc không
Con từ 18 tuổi trở lên đang học đại học, cao đẳng, trung cấp được đăng ký là người phụ thuộc nếu không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm không vượt mức quy định. Mức lâu nay là 1 triệu đồng/tháng tính bình quân cả năm từ tất cả các nguồn; mức đang áp dụng cần kiểm tra theo văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân hiện hành.
Ví dụ giả định: một sinh viên làm thêm ba tháng hè, tổng nhận 9 triệu đồng. Bình quân cả năm là 750 nghìn đồng/tháng — theo mức lâu nay vẫn trong điều kiện. Một sinh viên khác làm quanh năm 6 triệu đồng/tháng thì bình quân vượt xa mức này, bố mẹ không nên tiếp tục tính giảm trừ cho con trong năm đó.
Cả nhà nên nói chuyện với nhau từ giữa năm: con làm thêm nhiều thì bố mẹ báo công ty cắt người phụ thuộc, tránh tới quyết toán mới phải nộp thêm.
Lấy lại tiền bị khấu trừ: tự quyết toán
- Gom chứng từ khấu trừ của tất cả nơi đã trừ 10% trong năm. Nơi nào chưa cấp thì xin, hoặc kiểm tra dữ liệu trên ứng dụng thuế.
- Tự quyết toán thuế thu nhập cá nhân sau khi kết thúc năm, trên ứng dụng thuế hoặc cổng thuế điện tử. Hạn chung với cá nhân tự quyết toán là ngày cuối cùng của tháng thứ tư sau năm tính thuế, theo Luật Quản lý thuế.
- Chọn đề nghị hoàn và điền tài khoản ngân hàng đứng tên chính mình.
- Theo dõi thông báo trên ứng dụng cho tới khi có quyết định hoàn.
Sinh viên làm cho nhiều nơi trong năm — một quán cà phê có hợp đồng lao động, hai công ty trả tiền cộng tác — thì cộng tất cả vào một tờ quyết toán. Giảm trừ bản thân 15,5 triệu đồng/tháng tính cho cả năm, số đã khấu trừ ở mọi nơi được cộng lại để so với số thuế phải nộp thật. Với thu nhập làm thêm thông thường, kết quả gần như luôn là được hoàn.
Theo quy định lâu nay, cá nhân có số thuế được hoàn nộp hồ sơ quyết toán sau hạn thì không bị xử phạt vì chậm nộp hồ sơ; tuy vậy nộp sớm vẫn là cách để nhận tiền sớm.
Tự kiểm tra ở đâu
- Ứng dụng thuế trên điện thoại, đăng nhập bằng số định danh: nơi nào đã khai thu nhập cho mình, đã khấu trừ bao nhiêu, bố mẹ có đang đăng ký mình là người phụ thuộc không.
- Chứng từ khấu trừ thuế do nơi trả tiền cấp: đối chiếu số tiền, số thuế, kỳ trả.
- Sao kê tài khoản nhận tiền làm thêm: dùng để tự cộng thu nhập cả năm.
Câu hỏi thường gặp
Làm thêm bị trừ 10% mà không có chứng từ thì làm sao lấy lại?
Đề nghị nơi trả tiền cấp chứng từ khấu trừ. Nếu họ đã khai và nộp, dữ liệu thường hiện trên ứng dụng thuế theo số định danh; nếu không thấy, đó là dấu hiệu nơi trả tiền chưa khai, cần hỏi lại họ.
Tiền thực tập có trợ cấp có bị trừ thuế không?
Tuỳ hình thức: có hợp đồng lao động từ 3 tháng thì tính như lương; không có thì áp quy tắc khấu trừ 10% khi mỗi lần trả từ 2 triệu đồng. Trợ cấp thực tập thường thấp nên cuối năm hay được hoàn nếu có bị trừ.
Học bổng có phải nộp thuế không?
Học bổng từ ngân sách nhà nước và học bổng của tổ chức theo chương trình khuyến học thuộc diện miễn thuế theo quy định lâu nay. Học bổng kèm điều kiện làm việc cho doanh nghiệp thì nên hỏi rõ bản chất khoản tiền.
Một công việc “việc nhẹ lương cao” yêu cầu nộp tiền thuế trước mới trả lương thì sao?
Đó là dấu hiệu lừa đảo. Nơi trả thu nhập khấu trừ thuế bằng cách giữ lại một phần tiền trả cho mình, không bao giờ đòi người làm chuyển tiền trước.
Không tự quyết toán thì 10% đã bị trừ có mất không?
Không mất đi đâu cả, nhưng tiền nằm lại ở ngân sách cho tới khi làm hồ sơ quyết toán đề nghị hoàn. Không có ai tự động trả lại nếu không đề nghị.
Sinh viên nước ngoài học tại Việt Nam làm thêm thì sao?
Quy tắc khấu trừ phụ thuộc tình trạng cư trú thuế và loại hợp đồng, có thể khác sinh viên Việt Nam. Nên hỏi nơi trả tiền và cơ quan thuế về trường hợp cụ thể.
