Với mức giảm trừ gia cảnh áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 — 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc (Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15) — một người lương 25 triệu đồng, không có người phụ thuộc, sau khi trừ bảo hiểm bắt buộc còn khoảng 6,875 triệu đồng thu nhập tính thuế mỗi tháng. Có một con đã đăng ký phụ thuộc thì con số này chỉ còn khoảng 0,675 triệu đồng; có hai con thì không còn phần nào phải tính thuế.
Số thuế cụ thể còn phụ thuộc biểu thuế luỹ tiến từng phần, mà biểu này đang được sửa đổi nên bài không nêu số bậc và thuế suất. Thay vào đó, bài đi từng bước tới thu nhập tính thuế — phần khó và hay sai nhất — rồi giải thích biểu luỹ tiến chạy thế nào để người đọc tự áp vào biểu hiện hành.
Ba con số cần có trước khi tính
Để tính thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương, cần ba con số, không hơn:
- Thu nhập chịu thuế: tổng tiền lương, tiền công, phụ cấp, thưởng nhận trong tháng, trừ những khoản được loại ra theo quy định (một số phụ cấp, trợ cấp đáp ứng điều kiện trong văn bản hướng dẫn).
- Các khoản bảo hiểm bắt buộc người lao động đóng: bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp.
- Giảm trừ gia cảnh: 15,5 triệu đồng cho bản thân, cộng 6,2 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc đã đăng ký.
Lưu ý: bảo hiểm được trừ là phần người lao động đóng, không phải phần công ty đóng thay. Phần công ty đóng là chi phí của công ty, không nằm trong lương gộp của người lao động và không đi vào phép tính này.
Công thức: thu nhập tính thuế = thu nhập chịu thuế − bảo hiểm bắt buộc − giảm trừ gia cảnh. Kết quả âm thì coi như bằng không, không phải nộp thuế từ tiền lương tháng đó.
Ví dụ giả định: lương 25 triệu, không có người phụ thuộc
Giả sử anh A làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, lương gộp 25 triệu đồng/tháng, không có phụ cấp hay khoản nào được loại trừ. Lương đóng bảo hiểm cũng là 25 triệu đồng, và tỷ lệ người lao động đóng lâu nay là 10,5% (gồm hưu trí, y tế, thất nghiệp — nên kiểm tra tỷ lệ hiện hành khi tính thật).
| Bước | Cách tính | Số tiền (đồng) |
|---|---|---|
| Thu nhập chịu thuế | Lương gộp | 25.000.000 |
| Bảo hiểm bắt buộc | 25.000.000 × 10,5% | 2.625.000 |
| Giảm trừ bản thân | Mức từ kỳ tính thuế 2026 | 15.500.000 |
| Thu nhập tính thuế | 25.000.000 − 2.625.000 − 15.500.000 | 6.875.000 |
Tức là trong 25 triệu đồng, chỉ khoảng 27,5% là phần được đưa vào biểu thuế. Phần còn lại hoặc là tiền bảo hiểm, hoặc là phần được giảm trừ để bảo đảm chi tiêu tối thiểu cho bản thân.
Để thấy mức giảm trừ mới tác động thế nào: với mức áp dụng tới hết kỳ tính thuế 2025 (11 triệu đồng cho bản thân, 4,4 triệu đồng cho mỗi người phụ thuộc), cùng mức lương đó thu nhập tính thuế là 11.375.000 đồng. Phần phải đưa vào biểu giảm khoảng 4,5 triệu đồng mỗi tháng.
Thêm một hoặc hai người phụ thuộc thì sao
Giữ nguyên anh A, chỉ thay đổi số người phụ thuộc đã đăng ký:
| Trường hợp | Giảm trừ gia cảnh | Thu nhập tính thuế/tháng |
|---|---|---|
| Không người phụ thuộc | 15.500.000 | 6.875.000 |
| Một người phụ thuộc | 15.500.000 + 6.200.000 = 21.700.000 | 675.000 |
| Hai người phụ thuộc | 15.500.000 + 12.400.000 = 27.900.000 | 0 (vì 25.000.000 − 2.625.000 − 27.900.000 < 0) |
Hai điều rút ra. Thứ nhất, với mức lương này, đăng ký người phụ thuộc đầy đủ và đúng hạn gần như quyết định có phải nộp thuế hay không. Thứ hai, người phụ thuộc chỉ được tính cho một người nộp thuế: hai vợ chồng cùng đi làm thì thống nhất xem con đăng ký cho ai, thường là người có thu nhập cao hơn để tận dụng được mức giảm trừ.
Biểu luỹ tiến từng phần chạy như thế nào
Nhiều người hiểu nhầm rằng thu nhập rơi vào bậc nào thì toàn bộ bị tính theo thuế suất bậc đó. Không phải vậy. Biểu luỹ tiến từng phần cắt thu nhập tính thuế thành nhiều lát:
- Lát thứ nhất, từ 0 tới mức trần của bậc 1, tính theo thuế suất bậc 1.
- Phần vượt lên, nằm trong khoảng của bậc 2, tính theo thuế suất bậc 2.
- Cứ thế cho tới bậc chứa phần thu nhập cuối cùng.
Số thuế là tổng của các lát. Hệ quả: tăng lương làm thu nhập vượt sang bậc mới thì chỉ phần vượt chịu thuế suất cao hơn; thu nhập thực nhận sau thuế không bao giờ giảm vì lên bậc. Nỗi lo “tăng lương một chút mà lên bậc thì thiệt” là không có cơ sở.
Với anh A, việc còn lại chỉ là mở biểu thuế luỹ tiến đang áp dụng cho kỳ tính thuế, xem 6.875.000 đồng nằm trong những bậc nào, nhân từng phần với thuế suất tương ứng rồi cộng lại. Biểu đang được sửa đổi, nên khi tính cho kỳ nào thì dùng biểu của kỳ đó.
Lương đóng bảo hiểm thấp hơn lương thực tế
Nhiều doanh nghiệp đóng bảo hiểm trên mức lương thấp hơn tổng thu nhập (ví dụ chỉ trên lương cơ bản ghi trong hợp đồng). Khi đó phần bảo hiểm được trừ nhỏ đi và thu nhập tính thuế tăng lên.
Giả sử vẫn là anh A, lương gộp 25 triệu đồng, nhưng lương đóng bảo hiểm chỉ 15 triệu đồng:
- Bảo hiểm bắt buộc: 15.000.000 × 10,5% = 1.575.000 đồng.
- Thu nhập tính thuế (không người phụ thuộc): 25.000.000 − 1.575.000 − 15.500.000 = 7.925.000 đồng.
Chênh khoảng 1 triệu đồng thu nhập tính thuế mỗi tháng so với ví dụ đầu. Đây là lý do khi so bảng lương với bạn bè cùng mức lương, số thuế bị khấu trừ có thể khác nhau mà không ai tính sai. Việc đóng bảo hiểm trên mức nào còn chịu quy định riêng về bảo hiểm xã hội; người lao động nên kiểm tra quá trình đóng của mình.
Tháng có thưởng và chuyện quyết toán cuối năm
Nơi trả lương khấu trừ thuế theo từng tháng. Tháng nào có thưởng, thu nhập tháng đó cao, phần tính thuế lọt vào bậc cao hơn nên số bị khấu trừ tháng đó tăng vọt. Nhiều người nhìn bảng lương tháng Tết và nghĩ công ty tính nhầm.
Thực ra thuế thu nhập cá nhân từ tiền lương là thuế năm. Khi quyết toán, toàn bộ thu nhập cả năm được cộng lại, giảm trừ cũng tính theo năm (15,5 triệu × 12 tháng = 186 triệu đồng cho bản thân), rồi áp biểu năm. Số đã khấu trừ theo tháng được đối chiếu với số phải nộp cả năm: thiếu thì nộp thêm, thừa thì được hoàn hoặc bù trừ.
Với anh A không người phụ thuộc, lương đều 12 tháng, thu nhập tính thuế cả năm là 6.875.000 × 12 = 82.500.000 đồng. Nếu năm đó nhận thêm một tháng lương thưởng 25 triệu đồng, thu nhập tính thuế năm tăng đúng 25 triệu (thưởng không kéo theo khoản bảo hiểm) thành 107.500.000 đồng.
Tự kiểm tra ở đâu và những lỗi hay gặp
Người đi làm có thể tự đối chiếu ở:
- Ứng dụng thuế trên điện thoại hoặc tài khoản thuế điện tử cá nhân, đăng nhập bằng số định danh cá nhân: xem thu nhập nơi trả lương đã kê khai, số thuế đã khấu trừ, danh sách người phụ thuộc đã đăng ký.
- Bảng lương và chứng từ khấu trừ do nơi trả thu nhập cung cấp.
Lỗi hay gặp nhất:
- Tự trừ giảm trừ cho con khi chưa đăng ký người phụ thuộc với nơi làm việc hoặc cơ quan thuế.
- Một người phụ thuộc được cả hai vợ chồng đăng ký.
- Lấy lương thực nhận (sau bảo hiểm, sau thuế) làm thu nhập chịu thuế.
- Quên cộng thu nhập ở nơi thứ hai khi quyết toán.
Muốn tra người phụ thuộc đã đăng ký thành công chưa, có thể xem hướng dẫn ở mục tra người phụ thuộc trên Tra Thuế.
Câu hỏi thường gặp
Mức giảm trừ 15,5 triệu áp dụng từ tháng nào?
Từ kỳ tính thuế 2026, theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15. Với tiền lương, kỳ tính thuế là năm, nên áp dụng cho thu nhập của năm 2026 và khi quyết toán năm 2026.
Lương thoả thuận là lương thực nhận thì tính thế nào?
Khi hợp đồng ghi lương thực nhận (sau thuế), nơi trả lương phải quy đổi ngược ra thu nhập trước thuế rồi mới áp giảm trừ và biểu thuế. Người lao động nên hỏi rõ con số trong hợp đồng là trước hay sau thuế, bảo hiểm.
Bố mẹ đã nghỉ hưu có lương hưu có được đăng ký phụ thuộc không?
Người phụ thuộc phải đáp ứng điều kiện về thu nhập bình quân tháng không vượt mức quy định, ngoài các điều kiện khác. Lương hưu được tính vào thu nhập để xét điều kiện này; tra mức trần đang áp dụng trong văn bản hướng dẫn thuế thu nhập cá nhân.
Không đăng ký phụ thuộc từ đầu năm thì có mất phần giảm trừ không?
Nếu chưa tính trong năm, người nộp thuế có thể đăng ký và được tính giảm trừ khi quyết toán cho những tháng đủ điều kiện, theo quy định hiện hành. Đăng ký sớm vẫn tốt hơn vì được trừ ngay khi khấu trừ hằng tháng.
Hai người cùng lương 25 triệu mà số thuế bị khấu trừ khác nhau, có ai tính sai không?
Chưa chắc. Khác biệt thường do lương đóng bảo hiểm khác nhau, số người phụ thuộc khác nhau hoặc có phụ cấp được loại trừ. So từng dòng trên bảng lương trước khi kết luận.
Thu nhập tính thuế bằng 0 thì có cần quyết toán không?
Nếu chỉ có một nguồn lương và không phải nộp thêm, thường có thể uỷ quyền cho nơi trả lương quyết toán hoặc thuộc diện không phải quyết toán theo quy định. Có nhiều nguồn thu nhập thì cần xem lại điều kiện cụ thể.
