Tiệm tạp hoá từng khoán một mức cả năm: ví dụ số thuế khi ghi đủ doanh thu thực

Chủ hộ chuyển từ khoán sang kê khai thường thấy số thuế cao hơn mức khoán cũ, trong khi tỷ lệ thuế trên doanh thu của ngành mình không hề tăng. Lý do nằm ở doanh thu dùng để tính: mức khoán dựa trên doanh thu được ấn định, thường thấp hơn thực tế; kê khai dựa trên doanh thu thực ghi được từng kỳ. Cùng một tỷ lệ, doanh thu gấp ba thì số thuế gấp ba.

Ví dụ dưới đây là giả định, dùng tỷ lệ lâu nay tại Thông tư 40/2021/TT-BTC trên toàn bộ doanh thu để thấy logic. Ngưỡng không phải nộp thuế, tỷ lệ và cách tính áp cho từng quy mô hộ cần tra theo quy định hiện hành; nếu cách tính đang áp dụng khác, con số sẽ đổi, nhưng điều rút ra — doanh thu ghi nhận quyết định số thuế — vẫn giữ nguyên.

Khoán và kê khai khác nhau ở con số nào

Thuế khoán là cách cơ quan thuế ấn định doanh thu và số thuế cho cả năm dựa trên khảo sát, tự khai của hộ và so sánh với hộ cùng ngành, cùng khu vực. Hộ nộp đều theo thông báo, doanh thu thực cao hơn hay thấp hơn trong một chừng mực thì cũng không khai lại.

Kê khai thì ngược lại: hộ tự ghi doanh thu thực tế, tự khai theo kỳ, và số thuế chạy theo doanh thu từng kỳ. Công thức ở dạng đơn giản nhất không đổi:

Số thuế = Doanh thu tính thuế × Tỷ lệ thuế của ngành

Khi chuyển đổi, tỷ lệ gần như giữ nguyên với cùng một ngành. Cái thay đổi là con số đứng trước dấu nhân. Bởi vậy chủ hộ nên so doanh thu khoán cũ với doanh thu thực, thay vì so số thuế cũ với số thuế mới rồi nghĩ là “thuế tăng”.

Ví dụ giả định: một tiệm tạp hoá

Tiệm tạp hoá của anh T bán gạo, dầu ăn, đồ khô, nước uống. Trước đây doanh thu khoán được ấn định 25 triệu đồng/tháng. Từ khi ghi sổ đủ — tiền mặt, chuyển khoản qua mã QR, đơn giao cho quán ăn quen — doanh thu thực trung bình khoảng 75 triệu đồng/tháng.

Tỷ lệ giống hệt, số thuế gấp ba vì doanh thu gấp ba. Nếu quy định hiện hành về ngưỡng hoặc cách tính khiến phần phải nộp khác đi, con số tuyệt đối thay đổi nhưng mối quan hệ này không đổi.

Một điều nữa: 13,5 triệu đồng trên 900 triệu đồng doanh thu vẫn chỉ là 1,5% — nhỏ hơn nhiều so với biên lãi của một tiệm tạp hoá. Cảm giác “thuế tăng mạnh” đến từ việc nhìn số tuyệt đối, không phải từ gánh nặng trên mỗi đồng bán ra.

Ví dụ thứ hai: quán ăn sáng cùng doanh thu, số thuế khác

Chị L mở quán bún buổi sáng, doanh thu thực cũng khoảng 900 triệu đồng/năm. Dịch vụ ăn uống theo tỷ lệ lâu nay tại Thông tư 40/2021/TT-BTC thuộc nhóm 3% thuế giá trị gia tăng và 1,5% thuế thu nhập cá nhân.

Hộ bán cả hàng hoá lẫn dịch vụ — ví dụ tiệm tạp hoá có thêm góc bán cà phê — phải tách doanh thu từng nhóm để áp đúng tỷ lệ; không tách thì dễ bị áp tỷ lệ cao nhất cho toàn bộ. Bảng tỷ lệ theo từng nhóm ngành có tại mục tỷ lệ thuế hộ kinh doanh trên Thuế Suất.

Doanh thu theo mùa: tháng Tết và tháng thấp điểm

Thuế khoán chia đều mười hai tháng. Kê khai thì số thuế đi theo doanh thu từng kỳ, nên có kỳ nộp nhiều, kỳ nộp ít. Với tiệm tạp hoá của anh T, giả sử doanh thu một năm phân bố như sau:

Nếu hộ khai theo quý, quý có tháng trước Tết sẽ nộp nhiều hơn hẳn các quý khác. Hạn nộp lại rơi đúng lúc vừa nhập hàng Tết, tiền mặt đang căng. Không chuẩn bị trước thì đây là lúc dễ nộp trễ.

Trích tiền nộp thuế: cách làm đơn giản nhất

Cách mà nhiều chủ hộ quen tay nhất là trích theo ngày, giống để riêng tiền điện nước:

1. Cuối ngày cộng doanh thu (tiền mặt + chuyển khoản).
2. Nhân với tỷ lệ của ngành mình, làm tròn lên. Với ví dụ tạp hoá: doanh thu ngày 2,5 triệu đồng × 1,5% ≈ 38 nghìn đồng.
3. Chuyển khoản số đó sang một tài khoản tiết kiệm hoặc tài khoản phụ, không đụng tới.
4. Tới kỳ nộp, số trong tài khoản đó gần bằng số phải nộp; chênh chút ít thì bù.

Cách này vừa tránh bị động ở kỳ cao điểm, vừa tạo thói quen cộng doanh thu mỗi ngày — chính là việc cần làm để sổ doanh thu khớp với sao kê. Chuyện tách tài khoản nhận tiền bán hàng khỏi chi tiêu gia đình đã có bài riêng: hộ kinh doanh nhận tiền qua mã QR.

Tiền vào tài khoản nhưng không phải doanh thu

Chiều ngược lại cũng hay sai: khi đã quen nhìn sao kê, chủ hộ cộng mọi khoản tiền vào làm doanh thu và tự khai cao hơn thực tế. Với tiệm của anh T, những khoản sau vào tài khoản bán hàng nhưng không phải doanh thu:

Việc giữ giấy tờ cho những khoản này quan trọng không kém việc ghi doanh thu. Khi cơ quan thuế đối chiếu sao kê với doanh thu đã khai, phần chênh không có giải thích sẽ bị hỏi; có sẵn một dòng ghi chú và một tấm ảnh chụp tin nhắn là trả lời được trong vài phút.

Ngược lại, tiền mặt khách trả tại quầy không xuất hiện trên sao kê nhưng vẫn là doanh thu. Tiệm càng nhận nhiều tiền mặt thì sổ ghi cuối ngày càng là bằng chứng chính, vì không có nguồn thứ ba nào xác nhận thay.

Đừng “chỉnh” doanh thu cho giống mức khoán cũ

Khi thấy số thuế cao hơn, có chủ hộ nghĩ tới việc chỉ ghi phần tiền mặt, hoặc cho khách chuyển khoản vào tài khoản người nhà. Đây là cách làm rủi ro, vì:

• Tiền qua mã QR, ví điện tử, sàn và đơn vị vận chuyển đều để lại dữ liệu ở bên thứ ba; đối chiếu dữ liệu là việc cơ quan thuế làm ngày càng thường xuyên.
• Doanh thu khai thấp hơn thực tế khi bị phát hiện sẽ bị ấn định lại, kèm tiền chậm nộp và có thể bị xử phạt.
• Tài khoản người nhà nhận tiền bán hàng khiến người đó đứng trong dòng tiền của hộ — rắc rối lan sang người khác.

Nếu số thuế theo doanh thu thực làm hộ khó khăn thật, cách đúng là hỏi thuế cơ sở về gia hạn hoặc nộp dần theo quy định, chứ không phải làm cho doanh thu nhỏ đi trên giấy.

Tự kiểm tra ở đâu

• Thông báo của thuế cơ sở về việc chuyển sang kê khai: kỳ khai, tỷ lệ ngành đang áp dụng cho hộ.
• Ứng dụng thuế trên điện thoại: số thuế phải nộp từng kỳ, số đã nộp, khoản còn thiếu.
• Sao kê tài khoản nhận tiền bán hàng và sổ doanh thu: hai thứ này phải khớp nhau theo tháng.
• Văn bản hiện hành về ngưỡng và tỷ lệ: xem trên cổng thông tin của cơ quan thuế trước khi tự tính số phải nộp.